Trong thực tế đời sống, không ít trường hợp những người phụ nữ phải đối mặt với hoàn cảnh trớ trêu khi người bạn đời hoặc bạn trai chối bỏ trách nhiệm với đứa con chung. Câu hỏi đặt ra là: Khi người cha không tự nguyện nhận con, liệu người mẹ có thể nhờ đến sự can thiệp của pháp luật để buộc họ thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng hay không? Dưới góc độ pháp lý tại thời điểm tháng 05/2023, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã có những quy định rất rõ ràng để bảo vệ quyền lợi tối thượng của trẻ em.

1. Quyền khởi kiện yêu cầu cấp dưỡng khi cha không tự nguyện thực hiện

Pháp luật Việt Nam luôn ưu tiên bảo vệ quyền lợi của trẻ em, bất kể tình trạng hôn nhân của cha mẹ. Theo quy định tại Điều 119 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, người mẹ hoàn toàn có quyền yêu cầu Tòa án can thiệp:

Điều 119. Người có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng

1. Người được cấp dưỡng, cha, mẹ hoặc người giám hộ của người đó, theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, có quyền yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó.

2. Cá nhân, cơ quan, tổ chức sau đây, theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, có quyền yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó:

a) Người thân thích;

b) Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình;

c) Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em;

d) Hội liên hiệp phụ nữ.

Như vậy, nếu có căn cứ xác định người đàn ông đó là cha đẻ của đứa trẻ, dù họ có chối bỏ hay phủ nhận, người mẹ vẫn có quyền làm đơn khởi kiện để yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng. Tòa án sẽ căn cứ vào các chứng cứ thực tế để ra phán quyết buộc người cha phải có trách nhiệm tài chính đối với con mình.

2. Nghĩa vụ và quyền của cha mẹ đối với con cái

Nghĩa vụ nuôi dưỡng con không chỉ là trách nhiệm đạo đức mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Điều 69 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định cụ thể:

Điều 69. Nghĩa vụ và quyền của cha mẹ

1. Thương yêu con, tôn trọng ý kiến của con; chăm lo việc học tập, giáo dục để con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ, đạo đức...

2. Trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

4. Không được phân biệt đối xử với con trên cơ sở giới hoặc theo tình trạng hôn nhân của cha mẹ...

Quy định này nhấn mạnh rằng, đứa trẻ sinh ra ngoài giá thú vẫn có đầy đủ các quyền lợi như con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân. Người cha không thể lấy lý do "không đăng ký kết hôn" để trốn tránh trách nhiệm nuôi dưỡng.

3. Xác định mức cấp dưỡng như thế nào cho hợp lý?

Mức cấp dưỡng không được ấn định một con số cụ thể trong luật mà phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của các bên. Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

Điều 116. Mức cấp dưỡng

1. Mức cấp dưỡng do người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người được cấp dưỡng hoặc người giám hộ của người đó thỏa thuận căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.

Thông thường, Tòa án sẽ xem xét mức thu nhập hàng tháng của người cha và nhu cầu sinh hoạt, học tập tối thiểu của đứa trẻ để đưa ra mức cấp dưỡng phù hợp (thường dao động từ 15-30% thu nhập hoặc một mức tiền cố định hàng tháng).

4. Bước ngoặt pháp lý: Thủ tục nhận cha cho con

Để có thể yêu cầu cấp dưỡng khi người cha không tự nguyện nhận con, người mẹ cần thực hiện thủ tục xác định quan hệ cha con. Đây là điều kiện tiên quyết để phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng. Người mẹ có thể cung cấp các chứng cứ như:

• Kết quả xét nghiệm ADN (chứng cứ quan trọng nhất).
• Các tin nhắn, thư từ, hình ảnh chứng minh quan hệ tình cảm và sự thừa nhận đứa bé trong quá khứ.
• Lời khai của người làm chứng.

Khi Tòa án có bản án xác định người đó là cha của đứa trẻ, các quyền và nghĩa vụ pháp lý sẽ mặc nhiên được thiết lập, bao gồm cả quyền thừa kế và nghĩa vụ cấp dưỡng.

Lời khuyên pháp lý: Việc nuôi con đơn thân là một hành trình đầy thử thách. Tuy nhiên, pháp luật luôn đồng hành để đảm bảo đứa trẻ nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ cả cha và mẹ. Nếu bạn đang ở trong hoàn cảnh này, hãy mạnh dạn tìm đến các cơ quan trợ giúp pháp lý để được hướng dẫn thủ tục khởi kiện đúng quy định.

Nội dung bài viết được cập nhật dựa trên quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm tháng 05/2023.