Trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự, việc áp dụng biện pháp ngăn chặn là điều cần thiết để đảm bảo hoạt động điều tra, truy tố và xét xử. Trong đó, tạm giam được xem là biện pháp nghiêm khắc nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do của con người. Một câu hỏi mà rất nhiều người quan tâm là: Thời gian tạm giam có được tính vào thời gian thi hành án không?

Tạm giam là gì và khi nào bị áp dụng?

Theo quy định tại Điều 109 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, tạm giam là một trong những biện pháp ngăn chặn nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ cho thấy người bị buộc tội sẽ gây khó khăn cho việc điều tra. Đây là biện pháp cách ly bị can, bị cáo khỏi xã hội trong một thời gian nhất định.

Cụ thể, Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 nêu rõ, tạm giam có thể áp dụng đối với bị can, bị cáo phạm tội đặc biệt nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng. Đối với tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng mà hình phạt tù trên 02 năm, biện pháp này chỉ được áp dụng khi có các căn cứ như: bị can bỏ trốn, tiếp tục phạm tội, hoặc có hành vi mua chuộc, cưỡng ép người làm chứng...

Thời hạn tạm giam để điều tra kéo dài bao lâu?

Pháp luật Việt Nam quy định rất chặt chẽ về thời gian tạm giam để tránh việc lạm dụng, xâm phạm quyền công dân. Tại Điều 173 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời hạn này được phân loại theo tính chất tội phạm:

• Tội ít nghiêm trọng: Không quá 02 tháng.
• Tội nghiêm trọng: Không quá 03 tháng.
• Tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng: Không quá 04 tháng.

Trong trường hợp vụ án phức tạp, cơ quan điều tra có thể đề nghị Viện kiểm sát gia hạn tạm giam theo các mốc thời gian cụ thể được luật định.

Quy tắc "vàng": 1 ngày tạm giam bằng 1 ngày tù

Đây là nội dung quan trọng nhất mà người phạm tội và thân nhân cần nắm vững. Để đảm bảo tính công bằng, thời gian người bị buộc tội bị hạn chế quyền tự do trong giai đoạn điều tra, xét xử phải được khấu trừ vào bản án chính thức. Quy định này được nêu rõ tại Điều 38 Bộ luật Hình sự 2015:

“Thời gian tạm giữ, tạm giam được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù, cứ 01 ngày tạm giữ, tạm giam bằng 01 ngày tù.”

Như vậy, nếu một người bị kết án 05 năm tù nhưng đã bị tạm giam trong quá trình điều tra và xét xử là 01 năm, thì thời gian họ phải tiếp tục chấp hành án tại trại giam chỉ còn lại 04 năm. Nguyên tắc này áp dụng cho tất cả các loại tội phạm khi bị tuyên hình phạt tù có thời hạn.

Ví dụ thực tế: Anh A bị khởi tố về tội trộm cắp tài sản và bị tạm giam từ ngày 01/01/2024. Đến ngày 01/07/2024, Tòa án tuyên phạt anh A 02 năm tù. Như vậy, anh A đã có 06 tháng tạm giam. Thời gian anh A phải thi hành án tiếp theo chỉ còn là 18 tháng (1,5 năm).

Việc hiểu rõ các quy định về tạm giam không chỉ giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn thể hiện sự nghiêm minh, nhân đạo của hệ thống Bộ luật Hình sự 2015 và Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 hiện hành.