Trong bối cảnh nắng nóng cực đoan diễn ra trên diện rộng vào tháng 06/2023, nhu cầu sử dụng điện tăng vọt dẫn đến tình trạng quá tải hệ thống. Tuy nhiên, việc ngừng cung cấp điện (cắt điện) phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về trình tự và thời gian thông báo. Việc tự ý cắt điện mà không báo trước không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn khiến đơn vị điện lực đối mặt với những chế tài pháp lý nặng nề.

1. Những trường hợp nào ngành điện được phép ngừng cung cấp điện?

Theo quy định tại Điều 14 Nghị định 137/2013/NĐ-CP, bên bán điện chỉ được phép ngừng hoặc giảm mức cung cấp điện trong các trường hợp cụ thể sau:

• Trường hợp không khẩn cấp: Đây là các hoạt động bảo trì, sửa chữa lưới điện theo kế hoạch. Trong trường hợp này, bên bán điện phải thông báo cho bên mua biết trước thời điểm ngừng cung cấp điện ít nhất 05 ngày. Việc thông báo phải được thực hiện liên tiếp trong 03 ngày trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc các hình thức thỏa thuận khác.
• Trường hợp khẩn cấp: Do sự cố bất khả kháng, nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng cho người và thiết bị, hoặc do thiếu nguồn điện đe dọa an toàn hệ thống. Đơn vị điện lực được phép cắt điện ngay để xử lý nhưng phải thông báo nguyên nhân và dự kiến thời gian cấp điện trở lại cho khách hàng trong vòng 24 giờ.
• Vi phạm từ phía khách hàng: Các hành vi như trộm cắp điện, phá hoại thiết bị điện, vi phạm an toàn hành lang lưới điện hoặc không thanh toán tiền điện đúng hạn (sau khi đã có thông báo nhắc nhở).

"Bên bán điện phải thông báo cho bên mua điện biết trước thời điểm ngừng hoặc giảm mức cung cấp điện ít nhất 05 ngày bằng cách thông báo trong 03 ngày liên tiếp trên phương tiện thông tin đại chúng hoặc các hình thức thông báo khác đã được thỏa thuận trong hợp đồng." (Trích khoản 1 Điều 14 Nghị định 137/2013/NĐ-CP)

2. Quy trình thông báo cắt điện: Không chỉ là một tin nhắn

Để cụ thể hóa trình tự này, Thông tư 22/2020/TT-BCT của Bộ Công Thương đã quy định rõ về nội dung và hình thức thông báo. Thông báo cắt điện phải bao gồm đầy đủ các thông tin: Địa điểm cắt điện, lý do, thời gian bắt đầu và thời điểm dự kiến đóng điện trở lại.

Các hình thức thông báo hợp lệ bao gồm: Văn bản, điện thoại, tin nhắn (SMS), thư điện tử (email) hoặc thông báo qua các ứng dụng chăm sóc khách hàng của ngành điện. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số năm 2023, việc tra cứu lịch cắt điện qua Zalo hoặc Website của EVN đã trở nên phổ biến, giúp người dân chủ động hơn trong sinh hoạt.

3. Chế tài xử phạt: Từ phạt hành chính đến trách nhiệm hình sự

Hành vi cắt điện không đúng quy định, không thông báo hoặc thông báo không đúng thời hạn sẽ bị xử lý nghiêm minh tùy theo mức độ thiệt hại gây ra.

Xử phạt vi phạm hành chính

Căn cứ theo điểm b khoản 7 Điều 11 Nghị định 17/2022/NĐ-CP (văn bản sửa đổi Nghị định 134/2013/NĐ-CP), đơn vị bán lẻ điện thực hiện không đúng quyền hạn về ngừng, giảm mức cung cấp điện hoặc không thông báo theo quy định sẽ bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng.

Truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu hành vi cắt điện không có căn cứ hoặc không thông báo gây hậu quả nghiêm trọng, người có trách nhiệm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội vi phạm quy định về cung ứng điện" theo Điều 199 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Hình phạt cao nhất cho tội danh này có thể lên đến 07 năm tù giam nếu gây thiệt hại về tài sản từ 1,5 tỷ đồng trở lên hoặc làm chết từ 02 người trở lên.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 - 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 - 05 năm. Điều này cho thấy sự nghiêm khắc của pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sử dụng điện và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Lời khuyên pháp lý: Khi gặp tình trạng cắt điện bất thường không rõ lý do và không nhận được thông báo, người dân nên chủ động liên hệ tổng đài chăm sóc khách hàng của Tổng công ty Điện lực khu vực để phản ánh. Trong trường hợp việc cắt điện gây thiệt hại lớn về kinh tế (ví dụ: hỏng hóc hàng hóa trong kho lạnh, đình trệ sản xuất), khách hàng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của Luật Điện lực và Bộ luật Dân sự.