Trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ mạnh mẽ vào năm 2020, các hình thức lừa đảo qua mạng cũng trở nên tinh vi và đa dạng hơn bao giờ hết. Từ việc bán hàng không đúng mô tả, treo đầu dê bán thịt chó trên Facebook, cho đến các kịch bản lừa đảo trúng thưởng hay giả danh cơ quan chức năng. Nhiều nạn nhân vì số tiền bị lừa không quá lớn hoặc ngại thủ tục rắc rối mà đành ngậm bồ hòn làm ngọt. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam đã có những quy định rất rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của người dân và trừng trị những kẻ gian dối.

Nạn nhân sập bẫy lừa đảo mua sắm trực tuyến (ảnh minh họa)

1. Lừa đảo qua mạng bị xử lý hình sự như thế nào?

Hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác trên không gian mạng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Căn cứ quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), khung hình phạt được quy định như sau:

"1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;
b) Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ..."

Như vậy, mốc định lượng để khởi tố hình sự thông thường là từ 2.000.000 đồng trở lên. Đối với trường hợp của bạn Vương Thu Hằng (Bắc Ninh) bị lừa 535.000 đồng, nếu kẻ lừa đảo chưa từng bị xử phạt hành chính hoặc kết án về các tội chiếm đoạt tài sản, hành vi này có thể chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự đối với riêng cá nhân bạn. Tuy nhiên, nếu bạn tập hợp được nhiều nạn nhân khác cùng bị đối tượng này lừa với tổng số tiền trên 2 triệu đồng, cơ quan công an hoàn toàn có cơ sở để khởi tố vụ án.

Kẻ gian thường chặn liên lạc ngay sau khi nhận được tiền của nạn nhân (ảnh minh họa)

2. Xử phạt hành chính đối với hành vi lừa đảo giá trị nhỏ

Nếu hành vi lừa đảo chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, đối tượng vi phạm sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính. Theo quy định tại khoản 1 Điều 15 Nghị định 167/2013/NĐ-CP (văn bản có hiệu lực tại thời điểm năm 2020), mức phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng sẽ được áp dụng đối với hành vi "Dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản của người khác".

3. Quy trình và thủ tục tố cáo để đòi lại tiền

Để có cơ hội đòi lại số tiền đã mất, người bị hại cần chủ động thực hiện các bước sau theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015:

Bước 1: Thu thập chứng cứ

• Chụp ảnh màn hình các tin nhắn trao đổi, tư vấn bán hàng.
• Lưu lại thông tin tài khoản ngân hàng đã chuyển tiền, biên lai chuyển khoản.
• Ghi âm cuộc gọi (nếu có).
• Thông tin về tài khoản mạng xã hội, số điện thoại của kẻ lừa đảo.

Bước 2: Soạn hồ sơ tố cáo

Hồ sơ gửi đến cơ quan Công an bao gồm:

• Đơn trình báo/tố giác tội phạm (nêu rõ diễn biến sự việc).
• Bản sao Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân của người tố cáo.
• Toàn bộ chứng cứ đã thu thập được ở Bước 1.

Bước 3: Nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền

Căn cứ Điều 145 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, bạn có thể nộp đơn tại:

• Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện nơi bạn cư trú hoặc nơi đối tượng thực hiện hành vi phạm tội.
• Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện tương ứng.

4. Đường dây nóng tố cáo lừa đảo qua mạng

Tại các thành phố lớn như TP. Hồ Chí Minh, người dân có thể gọi ngay đến số điện thoại đường dây nóng của Công an Thành phố: 0283.8413744 hoặc 0693187680 để được hướng dẫn xử lý kịp thời. Đối với các tỉnh thành khác, bạn nên liên hệ trực tiếp với trực ban hình sự của Công an tỉnh/thành phố hoặc Công an quận/huyện gần nhất.

Lời khuyên từ chuyên gia: Khi mua hàng qua mạng, hãy ưu tiên các hình thức kiểm tra hàng trước khi thanh toán (Ship COD), kiểm tra kỹ uy tín của người bán và tuyệt đối không chuyển tiền cọc cho những địa chỉ thiếu tin cậy. Nếu đã lỡ sập bẫy, hãy mạnh dạn tố cáo để bảo vệ mình và cộng đồng.

Nếu bạn cần hỗ trợ pháp lý chuyên sâu về các vụ việc lừa đảo, hãy liên hệ tổng đài 1900.6192 để được các luật sư tư vấn trực tiếp.