Trong đời sống hôn nhân, khi những mâu thuẫn không thể hàn gắn và một bên mong muốn chấm dứt quan hệ nhưng bên kia không đồng thuận, ly hôn đơn phương trở thành lối thoát pháp lý cuối cùng. Tuy nhiên, đây không chỉ là việc chấm dứt một tờ giấy kết hôn mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy phức tạp về phân chia tài sản, quyền nuôi con và các nghĩa vụ pháp lý liên quan.

1. Ly hôn đơn phương và bài toán phân chia tài sản: Đất đai, nhà ở của cha mẹ chồng

Một trong những tranh chấp gay gắt nhất khi ly hôn đơn phương chính là tài sản. Theo quy định tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nguyên tắc chia tài sản chung là chia đôi nhưng có tính đến công sức đóng góp và lỗi của các bên.

Tình huống thực tế: Nhiều cặp vợ chồng xây nhà trên đất của cha mẹ nhưng chưa được sang tên. Khi ly hôn, người vợ thường lo lắng về quyền lợi của mình đối với căn nhà này.

Điều 33. Tài sản chung của vợ chồng

1. Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động nghề nghiệp, sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân...

Dưới góc độ pháp lý, nếu quyền sử dụng đất vẫn đứng tên cha mẹ chồng và họ chỉ "hứa cho" mà chưa làm thủ tục tặng cho hợp pháp, thì mảnh đất đó vẫn thuộc quyền sở hữu của cha mẹ. Khi người cha mất không để lại di chúc, phần đất này trở thành di sản thừa kế và được chia theo pháp luật cho các hàng thừa kế (bao gồm người chồng). Đây được xác định là tài sản được thừa kế riêng của chồng, do đó người vợ không có quyền đòi chia mảnh đất này.

Tuy nhiên, đối với căn nhà xây dựng trong thời kỳ hôn nhân, đây rõ ràng là tài sản chung theo Điều 33. Người vợ hoàn toàn có quyền yêu cầu chia giá trị căn nhà dựa trên công sức đóng góp. Để bảo vệ quyền lợi, người vợ cần thu thập các chứng cứ như hóa đơn mua vật liệu, hợp đồng thuê nhân công hoặc chứng minh thu nhập cá nhân đóng góp vào việc xây dựng.

2. Quyền nuôi con: Ưu tiên lợi ích tốt nhất cho sự phát triển của trẻ

Khi không thể thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, Tòa án sẽ căn cứ vào Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 để quyết định giao con cho bên nào đảm bảo tốt nhất quyền lợi về mọi mặt của trẻ.

Đối với trẻ từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án bắt buộc phải xem xét nguyện vọng của trẻ. Tuy nhiên, nguyện vọng này không phải là yếu tố duy nhất mà chỉ là một căn cứ để Tòa án cân nhắc. Tòa án sẽ xem xét tổng hòa các điều kiện:

• Điều kiện kinh tế: Thu nhập ổn định, chỗ ở hợp pháp, khả năng tài chính đảm bảo việc học tập và sinh hoạt.
• Điều kiện tinh thần: Thời gian dành cho con, đạo đức lối sống của cha mẹ, môi trường sống xung quanh.

Trong trường hợp người chồng thường xuyên nhậu nhẹt, có hành vi bạo lực gia đình, người vợ cần cung cấp các bằng chứng như: Biên bản làm việc của công an xã/phường, xác nhận của tổ dân phố hoặc các chứng cứ về hành vi ngược đãi. Đây là những tình tiết quan trọng để Tòa án bác bỏ quyền nuôi con của người cha nhằm bảo vệ an toàn cho trẻ.

3. Thủ tục ly hôn đơn phương: Nộp đơn ở đâu và cần giấy tờ gì?

Nhiều người lầm tưởng rằng phải có sự đồng ý của đối phương mới có thể ly hôn. Thực tế, pháp luật cho phép một bên có quyền yêu cầu ly hôn đơn phương. Theo Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, thẩm quyền giải quyết vụ án ly hôn đơn phương thuộc về Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn (người không đồng ý ly hôn) cư trú hoặc làm việc.

Khái niệm "nơi cư trú" được xác định theo Luật Cư trú 2006 (tại thời điểm năm 2020), bao gồm nơi thường trú hoặc nơi tạm trú. Nếu người chồng đang sinh sống và làm việc ổn định tại địa phương B, người vợ có thể nộp đơn tại Tòa án nhân dân cấp huyện thuộc địa phương B để được giải quyết.

Hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm:

1. Đơn khởi kiện về việc ly hôn (theo mẫu của Tòa án).
2. Bản chính Giấy chứng nhận kết hôn.
3. Bản sao chứng thực CMND/CCCD và Sổ hộ khẩu của cả hai vợ chồng.
4. Bản sao chứng thực Giấy khai sinh của các con.
5. Các tài liệu, chứng cứ chứng minh về tài sản chung (nếu có tranh chấp tài sản).

Việc ly hôn đơn phương thường kéo dài từ 4 đến 6 tháng, thậm chí lâu hơn nếu có tranh chấp phức tạp về tài sản. Do đó, sự hỗ trợ từ các luật sư giàu kinh nghiệm sẽ giúp quý khách hàng rút ngắn thời gian, giảm bớt áp lực tâm lý và đảm bảo tối đa quyền lợi hợp pháp của mình.