Trong bối cảnh kinh tế biến động, không ít doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản, giải thể, để lại nỗi lo lớn cho người lao động về các quyền lợi an sinh, đặc biệt là việc chốt sổ Bảo hiểm xã hội (BHXH). Khi cánh cổng nhà máy đóng lại, nhiều người ngỡ ngàng nhận ra quá trình đóng bảo hiểm của mình vẫn chưa được xác nhận. Vậy trong tình huống ngặt nghèo này, pháp luật bảo vệ bạn như thế nào?

Người lao động có được tự chốt sổ BHXH không?

Đây là câu hỏi mà rất nhiều người đặt ra khi không thể liên lạc được với chủ doanh nghiệp cũ. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, câu trả lời là KHÔNG. Việc chốt sổ BHXH không phải là quyền tự quyết của cá nhân người lao động mà là trách nhiệm pháp lý của người sử dụng lao động.

Cụ thể, tại điểm a khoản 3 Điều 48 Bộ luật Lao động 2019 đã nêu rõ:

Khi chấm dứt hợp đồng lao động, người sử dụng lao động có trách nhiệm hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại cùng với bản chính giấy tờ khác đã giữ của người lao động.

Đồng thời, khoản 5 Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 cũng nhấn mạnh trách nhiệm phối hợp của doanh nghiệp với cơ quan bảo hiểm để trả sổ cho nhân viên. Nếu cố tình né tránh, doanh nghiệp có thể đối mặt với mức phạt hành chính từ 02 đến 40 triệu đồng theo quy định tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP.

Lối thoát nào khi công ty đã 'biến mất' do phá sản?

Tình hình trở nên phức tạp hơn khi công ty không chỉ ngừng hoạt động mà đã hoàn tất thủ tục phá sản, chủ doanh nghiệp không còn hiện diện để thực hiện trách nhiệm. Lúc này, người lao động cần chủ động thực hiện các bước sau để tự bảo vệ mình:

• Bước 1: Khiếu nại đến cơ quan quản lý: Bạn cần gửi đơn khiếu nại trực tiếp đến Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội nơi công ty cũ đặt trụ sở. Đây là cơ quan có thẩm quyền xác minh tình trạng của doanh nghiệp và can thiệp giải quyết quyền lợi lao động.
• Bước 2: Phối hợp với cơ quan BHXH: Sau khi có xác nhận từ cơ quan quản lý lao động về việc doanh nghiệp không còn tồn tại, cơ quan BHXH sẽ căn cứ vào dữ liệu thực tế để tiến hành chốt sổ.

Xử lý thế nào nếu công ty còn nợ tiền bảo hiểm?

Một kịch bản xấu thường gặp là công ty phá sản trong tình trạng nợ đọng tiền đóng BHXH. Trong trường hợp này, quyền lợi của bạn sẽ được giải quyết theo Quyết định 595/QĐ-BHXH (được sửa đổi bởi Quyết định 505/QĐ-BHXH):

Cơ quan BHXH sẽ xác nhận sổ BHXH đến thời điểm mà đơn vị đã đóng đủ tiền bảo hiểm. Sau khi thu hồi được số tiền nợ từ quá trình thanh lý tài sản của doanh nghiệp phá sản, cơ quan bảo hiểm sẽ tiếp tục xác nhận bổ sung trên sổ BHXH cho người lao động.

Lời khuyên từ chuyên gia: Đừng im lặng chờ đợi. Ngay khi nhận thấy dấu hiệu doanh nghiệp bất ổn hoặc chậm trễ trả sổ sau khi nghỉ việc, người lao động cần yêu cầu giải trình bằng văn bản hoặc liên hệ ngay với tổ chức Công đoàn để được hỗ trợ pháp lý kịp thời. Việc chốt sổ bảo hiểm không chỉ là thủ tục hành chính mà là chìa khóa để bạn hưởng các chế độ thất nghiệp, hưu trí và thai sản sau này.