Trong quá trình giải quyết các vụ việc dân sự, việc bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật mới chỉ là bước đầu. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp người phải thi hành án cố tình trì hoãn, tẩu tán tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ. Vậy trong bối cảnh pháp luật năm 2020, khi nào cơ quan chức năng sẽ can thiệp bằng biện pháp cưỡng chế? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định của Luật thi hành án dân sự 2008 và Luật Thi hành án dân sự sửa đổi 2014.

1. Thời hạn tự nguyện thi hành án: Cơ hội cuối cùng cho sự thiện chí

Pháp luật Việt Nam luôn ưu tiên sự tự nguyện thỏa thuận và thi hành của các bên. Trước khi áp dụng các biện pháp mạnh, cơ quan thi hành án dân sự sẽ dành cho người phải thi hành án một khoảng thời gian nhất định để tự giác thực hiện nghĩa vụ của mình.

Căn cứ theo quy định tại Điều 45 Luật thi hành án dân sự 2008 (được sửa đổi, bổ sung năm 2014), thời hạn này được quy định cụ thể như sau:

Điều 45. Thời hạn tự nguyện thi hành án

1. Thời hạn tự nguyện thi hành án là 10 ngày, kể từ ngày người phải thi hành án nhận được quyết định thi hành án hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án.

Như vậy, mốc thời gian 10 ngày là "thời điểm vàng" để người phải thi hành án tránh được các chi phí cưỡng chế và những rắc rối pháp lý phát sinh. Nếu quá thời hạn này mà nghĩa vụ vẫn chưa được thực hiện, quyền lợi của người được thi hành án sẽ bắt đầu được bảo vệ bằng các biện pháp cưỡng chế.

2. Điều kiện để tiến hành cưỡng chế thi hành án

Việc cưỡng chế không diễn ra một cách tùy tiện mà phải thỏa mãn các điều kiện khắt khe về mặt pháp lý. Theo Điều 46 Luật thi hành án dân sự 2008, cơ quan chức năng sẽ ra quyết định cưỡng chế khi:

• Hết thời hạn 10 ngày tự nguyện thi hành án nêu trên.
• Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án nhưng không tự nguyện thực hiện.

Điều này có nghĩa là nếu một người thực sự không có tài sản, không có thu nhập (không có điều kiện), cơ quan thi hành án chưa thể tiến hành cưỡng chế ngay mà phải thực hiện các bước xác minh định kỳ.

Các biện pháp cưỡng chế thường gặp

Tùy vào loại tài sản và nghĩa vụ, Chấp hành viên sẽ áp dụng các biện pháp quy định tại Điều 71 Luật thi hành án dân sự 2008, bao gồm:

• Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi tiền, tài sản của người phải thi hành án.
• Trừ vào thu nhập (lương, phụ cấp).
• Kê biên, xử lý tài sản (bất động sản, động sản).
• Khai thác tài sản để thi hành án.
• Buộc thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định.

3. Xử lý trường hợp người phải thi hành án chưa có điều kiện

Đây là tình huống gây nhiều khó khăn cho người được thi hành án. Tuy nhiên, pháp luật không bỏ mặc quyền lợi của họ. Theo Điều 44 Luật thi hành án dân sự 2008, quy trình xác minh được thực hiện như sau:

2. Trường hợp người phải thi hành án chưa có điều kiện thi hành án thì ít nhất 06 tháng một lần, Chấp hành viên phải xác minh điều kiện thi hành án; trường hợp người phải thi hành án chưa có điều kiện thi hành án là người đang chấp hành hình phạt tù mà thời gian chấp hành hình phạt tù còn lại từ 02 năm trở lên hoặc không xác định được địa chỉ, nơi cư trú mới của người phải thi hành án thì thời hạn xác minh ít nhất 01 năm một lần.

Sau khi xác minh, nếu phát hiện người phải thi hành án có tài sản mới hoặc có thu nhập, cơ quan thi hành án sẽ lập tức chuyển sang quy trình cưỡng chế để đảm bảo quyền lợi cho bên được thi hành án.

Lời khuyên pháp lý

Nếu bạn là người được thi hành án, hãy chủ động cung cấp thông tin về tài sản, nơi cư trú hoặc các nguồn thu nhập của đối phương cho Chấp hành viên. Sự phối hợp chặt chẽ giữa người dân và cơ quan chức năng là chìa khóa để bản án được thực thi nhanh chóng và hiệu quả nhất trong bối cảnh các quy định pháp luật năm 2020 đang ngày càng hoàn thiện.