Trong bối cảnh mạng xã hội bùng nổ, Facebook không chỉ là nơi kết nối mà còn trở thành "mảnh đất màu mỡ" cho các đối tượng lừa đảo lộng hành. Với những thủ đoạn tinh vi, đánh vào lòng tham hoặc sự nhẹ dạ cả tin, không ít người đã bị chiếm đoạt số tiền từ vài triệu đến hàng tỷ đồng. Vậy khi rơi vào bẫy lừa đảo trên Facebook, nạn nhân cần làm gì để bảo vệ quyền lợi và liệu có cơ hội nào để đòi lại số tiền đã mất?

Các chiêu trò lừa đảo phổ biến trên Facebook hiện nay

Thủ đoạn của các đối tượng lừa đảo vô cùng "muôn hình vạn trạng" và liên tục thay đổi để qua mặt người dùng cũng như cơ quan chức năng. Dưới đây là những hình thức phổ biến nhất mà người dân cần đặc biệt cảnh giác:

• Chiếm quyền điều khiển tài khoản (Hack Facebook): Đối tượng hack tài khoản của một người, sau đó mạo danh chủ tài khoản để nhắn tin cho bạn bè, người thân hỏi vay tiền, nhờ nạp thẻ điện thoại hoặc chuyển khoản gấp với lý do cấp bách.
• Bẫy "quà tặng từ nước ngoài": Kẻ gian giả danh là người nước ngoài (thường là quân nhân, doanh nhân thành đạt) làm quen, tán tỉnh rồi ngỏ ý gửi quà, ngoại tệ giá trị cao về Việt Nam. Sau đó, một đối tượng khác giả danh nhân viên sân bay, hải quan yêu cầu nạn nhân đóng các loại phí vận chuyển, phí thông quan vào tài khoản cá nhân để nhận quà.
• Lừa đảo bán hàng online: Các trang Fanpage giả mạo bán hàng hiệu giảm giá sốc hoặc hàng thanh lý được lập ra. Sau khi khách hàng chuyển khoản đặt cọc hoặc thanh toán toàn bộ, đối tượng sẽ chặn liên lạc và xóa trang.
• Thông báo trúng thưởng giả: Người dùng nhận được tin nhắn thông báo trúng thưởng xe máy SH, điện thoại iPhone hoặc số tiền mặt lớn từ các chương trình tri ân của Facebook. Để nhận thưởng, nạn nhân được yêu cầu nộp "phí hồ sơ" hoặc "thuế thu nhập cá nhân" bằng thẻ cào hoặc chuyển khoản.
• Lừa đảo qua hình thức "việc nhẹ lương cao": Tuyển cộng tác viên chốt đơn hàng ảo trên các sàn thương mại điện tử để nhận hoa hồng. Ban đầu đối tượng trả thưởng đầy đủ để tạo lòng tin, sau đó yêu cầu nạp số tiền lớn hơn rồi chiếm đoạt.

Căn cứ pháp lý xử lý hành vi lừa đảo qua mạng

Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng tùy theo tính chất, mức độ và giá trị tài sản chiếm đoạt mà có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Về xử phạt hành chính, theo quy định tại Nghị định 15/2020/NĐ-CP, các hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật nhằm mục đích lừa đảo có thể bị xử phạt tiền từ 10 - 20 triệu đồng.

Về trách nhiệm hình sự, hành vi này cấu thành tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Cụ thể:

"1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm..."

Nếu số tiền chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên, người phạm tội có thể đối diện với mức án cao nhất là tù chung thân. Ngoài ra, hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản còn có thể bị xử lý theo Điều 290 Bộ luật Hình sự.

Quy trình tố giác để đòi lại tiền khi bị lừa trên Facebook

Khi phát hiện mình bị lừa, nạn nhân cần giữ bình tĩnh và thực hiện ngay các bước sau để tăng khả năng thu hồi tài sản:

Bước 1: Thu thập và lưu trữ bằng chứng

Nạn nhân cần chụp ảnh màn hình toàn bộ nội dung tin nhắn, thông tin tài khoản của đối tượng lừa đảo, các biên lai chuyển tiền ngân hàng, sao kê tài khoản. Tuyệt đối không xóa các bằng chứng này vì đây là cơ sở quan trọng để cơ quan công an điều tra.

Bước 2: Tố cáo tới cơ quan có thẩm quyền

Theo quy định tại khoản 2 Điều 145 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, các cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm bao gồm:

• Cơ quan điều tra Công an các cấp (Quận/Huyện hoặc Tỉnh/Thành phố).
• Viện kiểm sát nhân dân các cấp.
• Các cơ quan, tổ chức khác như Công an xã, phường, thị trấn nơi nạn nhân cư trú hoặc nơi xảy ra hành vi lừa đảo.

Nạn nhân nên gửi đơn tố cáo kèm theo các bằng chứng đã thu thập được đến Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện nơi mình cư trú hoặc nơi đối tượng thực hiện hành vi (nếu biết).

Bước 3: Phối hợp với ngân hàng

Ngay khi chuyển tiền và nghi ngờ bị lừa, hãy liên hệ ngay với hotline của ngân hàng để thông báo về giao dịch nghi ngờ lừa đảo. Trong một số trường hợp, nếu kịp thời, ngân hàng có thể hỗ trợ tạm dừng hoặc phong tỏa tài khoản thụ hưởng để ngăn chặn đối tượng tẩu tán tài sản.

Cơ hội đòi lại tiền có cao không?

Thực tế cho thấy, việc đòi lại tiền bị lừa qua mạng là một quá trình gian nan. Các đối tượng thường sử dụng tài khoản ngân hàng rác (mua lại của người khác), dùng sim rác và địa chỉ IP ảo để ẩn danh. Tuy nhiên, với sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng An ninh mạng theo Luật An ninh mạng 2018, nhiều đường dây lừa đảo quy mô lớn đã bị triệt phá.

Việc đòi lại tiền sẽ được giải quyết trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Nếu cơ quan điều tra bắt được đối tượng và thu hồi được tài sản, tòa án sẽ quyết định trả lại tài sản cho bị hại theo quy định về xử lý vật chứng.

Lời khuyên từ chuyên gia: Cách tốt nhất để không bị mất tiền là nâng cao cảnh giác. Tuyệt đối không chuyển tiền cho người lạ, không cung cấp mã OTP, không click vào các đường link lạ và luôn xác thực thông tin qua điện thoại trực tiếp trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch tài chính nào trên mạng xã hội.