Tình trạng các công ty tài chính cho vay tiêu dùng với mức lãi suất lên tới 40-50%/năm đang gây ra nhiều bức xúc và tranh cãi trong dư luận. Nhiều người đặt câu hỏi: Liệu các công ty này có đang vi phạm quy định về mức lãi suất trần 20% theo Bộ luật Dân sự?

Trần lãi suất 20% trong Bộ luật Dân sự 2015 áp dụng cho ai?

Theo quy định tại Điều 468 của Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá một ngưỡng nhất định:

1. Lãi suất vay do các bên thỏa thuận. Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác...

Quy định này được hiểu là áp dụng cho các giao dịch dân sự thông thường giữa cá nhân với cá nhân hoặc giữa các tổ chức không phải là tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, cụm từ "trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác" chính là "chìa khóa" để giải thích tại sao các công ty tài chính lại có thể áp dụng mức lãi suất cao hơn con số 20% này.

Tại sao công ty tài chính được phép cho vay lãi suất 40-50%?

Các công ty tài chính (như FE Credit, Home Credit, HD Saison...) không hoạt động thuần túy theo Bộ luật Dân sự mà chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Luật các tổ chức tín dụng 2010. Theo khoản 4 Điều 4 của Luật này, công ty tài chính là một loại hình tổ chức tín dụng phi ngân hàng.

Về vấn đề lãi suất, Thông tư 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước quy định tại Điều 13 rằng tổ chức tín dụng và khách hàng thỏa thuận về lãi suất cho vay theo cung cầu vốn thị trường.

Đặc biệt, đối với mảng cho vay tiêu dùng, Thông tư 43/2016/TT-NHNN quy định tại Điều 9 rằng lãi suất cho vay tiêu dùng do công ty tài chính và khách hàng tự thỏa thuận. Pháp luật hiện hành (tính đến năm 2018) không quy định mức lãi suất trần đối với hoạt động cho vay tiêu dùng của các công ty tài chính.

Cơ chế kiểm soát của Ngân hàng Nhà nước

Mặc dù không có mức trần cứng, nhưng không có nghĩa là các công ty tài chính muốn đặt lãi suất bao nhiêu cũng được. Theo quy định, các đơn vị này phải ban hành quy định nội bộ về khung lãi suất cho vay tiêu dùng, bao gồm mức lãi suất cao nhất và thấp nhất đối với từng sản phẩm và báo cáo khung lãi suất này cho Ngân hàng Nhà nước để giám sát.

Lãi suất vay tiêu dùng thường cao do đặc thù là vay tín chấp (không tài sản đảm bảo), giá trị khoản vay nhỏ, chi phí vận hành lớn và rủi ro nợ xấu cao. Do đó, mức lãi suất 40-50%/năm dù cao nhưng nếu đã được hai bên thỏa thuận và ký kết trong hợp đồng thì vẫn hoàn toàn hợp pháp.

Lời khuyên pháp lý để tránh "bẫy" lãi suất

Để bảo vệ quyền lợi của mình, người đi vay cần lưu ý đọc kỹ hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản về lãi suất, phí phạt chậm trả và cách tính lãi. Đồng thời, cần cân nhắc khả năng tài chính và so sánh lãi suất giữa các đơn vị trước khi quyết định ký kết.

Như vậy, việc cho vay tiêu dùng với lãi suất cao không phạm luật nếu tuân thủ đúng các quy định về thỏa thuận và minh bạch thông tin. Người dân cần trang bị kiến thức pháp luật để trở thành người tiêu dùng thông thái trong các giao dịch tài chính.