Thực hư về khoản "phí văn hóa" khi xây nhà gần chùa

Trong đời sống tâm linh của người Việt, việc xây dựng nhà cửa gần các cơ sở tôn giáo như đền, chùa luôn được coi trọng. Tuy nhiên, thực tế đã phát sinh không ít trường hợp người dân khi tiến hành khởi công xây dựng nhà ở tại các vị trí này lại bị yêu cầu phải nộp một khoản tiền mang tên "phí văn hóa". Điều này gây ra sự hoang mang và bức xúc cho chủ đầu tư, bởi họ không rõ đây là quy định của Nhà nước hay là một hình thức tự phát của địa phương hoặc cơ sở tôn giáo đó.

Xây dựng nhà ở gần các cơ sở tôn giáo thường phát sinh những yêu cầu về phí ngoài quy định (ảnh minh họa)

Pháp luật có quy định về "phí văn hóa" không?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đối chiếu với danh mục các loại phí và lệ phí được quy định tại Luật Phí và lệ phí 2015. Theo quy định tại văn bản này, các loại phí và lệ phí do Nhà nước thu phải nằm trong danh mục được ban hành kèm theo Luật. Qua rà soát, hiện nay không có bất kỳ loại phí nào mang tên "phí văn hóa" áp dụng cho việc xây dựng nhà ở gần các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo.

Bên cạnh đó, Luật Xây dựng 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành cũng chỉ quy định về các loại lệ phí cấp giấy phép xây dựng. Việc yêu cầu người dân nộp thêm các khoản phí ngoài danh mục quy định là hành vi không có căn cứ pháp lý.

Quyền và nghĩa vụ của người dân khi xây dựng gần cơ sở tôn giáo

Mặc dù không phải đóng "phí văn hóa", nhưng khi xây dựng công trình gần các cơ sở tôn giáo, chủ nhà vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quy hoạch và bảo vệ di tích. Theo Luật Đất đai 2013, việc sử dụng đất phải đúng mục đích và không được làm ảnh hưởng đến các công trình lân cận, đặc biệt là các công trình có giá trị văn hóa, lịch sử.

Không gian tâm linh tại các ngôi chùa cần được tôn trọng và bảo vệ trong quá trình xây dựng lân cận (ảnh minh họa)

Ngoài ra, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 cũng nhấn mạnh việc tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng và bảo vệ các cơ sở tôn giáo. Nếu việc xây dựng gây ảnh hưởng đến kết cấu, cảnh quan hoặc hoạt động bình thường của chùa, cơ quan chức năng có quyền can thiệp và yêu cầu khắc phục.

Cách xử lý khi bị yêu cầu nộp phí không rõ ràng

Nếu gặp phải yêu cầu nộp "phí văn hóa", người dân nên thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi của mình:

• Yêu cầu văn bản pháp lý: Đề nghị cơ quan hoặc cá nhân đưa ra yêu cầu cung cấp văn bản quy định cụ thể của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về loại phí này.
• Xác minh tính chất khoản thu: Cần làm rõ đây là khoản đóng góp tự nguyện (công đức) hay là phí bắt buộc. Nếu là tự nguyện, chủ nhà có quyền từ chối nếu không có điều kiện hoặc không mong muốn.
• Khiếu nại nếu bị gây khó dễ: Trong trường hợp việc không nộp phí dẫn đến việc bị đình chỉ thi công trái phép hoặc bị gây khó khăn trong thủ tục hành chính, người dân có quyền khiếu nại lên Ủy ban nhân dân cấp xã/huyện hoặc khởi kiện hành chính theo quy định.

Tóm lại, việc xây nhà gần chùa không phải đóng phí văn hóa theo quy định của pháp luật Việt Nam. Mọi yêu cầu thu phí này đều là trái quy định, trừ khi đó là sự tự nguyện đóng góp của gia chủ nhằm ủng hộ việc duy tu, tôn tạo cơ sở tôn giáo tại địa phương.