Trong thời đại kinh tế số, việc sử dụng hình ảnh để quảng bá sản phẩm, dịch vụ trên các nền tảng mạng xã hội trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc "mượn" hình ảnh minh họa và hành vi xâm phạm quyền cá nhân đối với hình ảnh là rất mong manh. Pháp luật Việt Nam quy định rất rõ ràng về việc bảo vệ quyền lợi này, đặc biệt là khi hình ảnh được sử dụng nhằm mục đích sinh lời.

Sử dụng hình ảnh người khác vì mục đích thương mại được hiểu thế nào?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Đặc biệt, khi sử dụng hình ảnh người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Mục đích thương mại ở đây được hiểu là hành vi sử dụng hình ảnh nhằm mục đích sinh lợi, quảng cáo cho sản phẩm, dịch vụ hoặc đánh bóng tên tuổi của tổ chức, cá nhân kinh doanh. Dù có trả thù lao hay không, việc xin phép vẫn là điều kiện tiên quyết.

"1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác."

Những trường hợp ngoại lệ không cần xin phép

Dù quyền hình ảnh được bảo vệ nghiêm ngặt, pháp luật cũng quy định 02 trường hợp ngoại lệ mà người sử dụng không cần sự đồng ý của chủ thể hình ảnh, miễn là không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm:

• Hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc hoặc lợi ích cộng đồng.
• Sử dụng hình ảnh từ các hoạt động công cộng (hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật...) mà không xâm phạm đến uy tín của người có hình ảnh.

Chế tài xử lý: Từ bồi thường dân sự đến phạt hành chính

Nếu một cá nhân hoặc doanh nghiệp tự ý đăng ảnh người khác để chạy quảng cáo hoặc minh họa cho bài viết bán hàng mà chưa được phép, họ sẽ phải đối mặt với hai tầng trách nhiệm pháp lý theo khoản 3 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015:

1. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự

Người bị xâm phạm có quyền yêu cầu tòa án ra lệnh thu hồi, tiêu hủy hình ảnh và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Các khoản bồi thường bao gồm thiệt hại về vật chất (nếu chứng minh được) và thiệt hại về tinh thần. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có quyền lợi bị xâm phạm không quá 10 lần mức lương cơ sở.

2. Xử phạt vi phạm hành chính

Tùy vào lĩnh vực vi phạm, mức phạt tiền có thể rất cao, cụ thể:

Như vậy, để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có, các đơn vị làm truyền thông và quảng cáo cần hết sức thận trọng, luôn đảm bảo có sự đồng ý bằng văn bản của cá nhân trước khi sử dụng hình ảnh của họ cho bất kỳ chiến dịch thương mại nào.