Trong đời sống dân sự, việc giám hộ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người yếu thế, không có đầy đủ năng lực hành vi. Tuy nhiên, xung quanh vấn đề quản lý tài sản, đặc biệt là việc người giám hộ mua lại tài sản của người được giám hộ, vẫn còn nhiều hiểu lầm tai hại về mặt pháp lý.

Hiểu đúng về vai trò của người giám hộ trong quản lý tài sản

Khi một cá nhân rơi vào trạng thái không đầy đủ năng lực hành vi dân sự (như người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, hoặc người có khó khăn trong nhận thức), pháp luật sẽ thiết lập cơ chế giám hộ. Theo quy định, người giám hộ có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục và đặc biệt là quản lý tài sản của người được giám hộ một cách minh bạch.

Câu hỏi đặt ra là: Liệu người giám hộ có được phép trở thành bên mua trong các giao dịch liên quan đến tài sản của chính người mà mình đang bảo vệ? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần soi chiếu vào các quy định khắt khe của Bộ luật Dân sự 2015.

Người giám hộ mua tài sản của người được giám hộ: Cấm hay cho phép?

Về nguyên tắc chung, pháp luật hạn chế tối đa các giao dịch có thể dẫn đến xung đột lợi ích giữa người giám hộ và người được giám hộ. Tại khoản 1 Điều 59 văn bản này quy định rõ:

"Người giám hộ không được đem tài sản của người được giám hộ tặng cho người khác. Các giao dịch dân sự giữa người giám hộ với người được giám hộ có liên quan đến tài sản của người được giám hộ đều vô hiệu, trừ trường hợp giao dịch được thực hiện vì lợi ích của người được giám hộ và có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ."

Như vậy, nhận định "người giám hộ tuyệt đối không được mua tài sản của người được giám hộ" là chưa chính xác. Giao dịch này vẫn có thể được xác lập và có hiệu lực pháp luật nếu hội đủ hai điều kiện "cần và đủ" sau đây:

• Vì lợi ích của người được giám hộ: Giao dịch mua bán phải chứng minh được mang lại lợi ích thiết thực (ví dụ: bán tài sản để lấy kinh phí chữa bệnh hoặc đóng học phí cho người được giám hộ).
• Sự đồng ý của người giám sát: Đây là chốt chặn quan trọng để ngăn chặn sự trục lợi.

Cơ chế giám sát việc giám hộ: Lá chắn bảo vệ tài sản

Để đảm bảo tính khách quan, Điều 51 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về việc giám sát giám hộ. Người giám sát có thể là người thân thích được thỏa thuận chọn ra hoặc do Ủy ban nhân dân cấp xã cử.

Điều kiện và trách nhiệm của người giám sát

Người giám sát phải là cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ hoặc pháp nhân có năng lực pháp luật dân sự phù hợp. Trách nhiệm của họ bao gồm:

• Theo dõi, kiểm tra định kỳ việc thực hiện giám hộ.
• Xem xét và đưa ra ý kiến bằng văn bản đối với các giao dịch tài sản có giá trị lớn.
• Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền thay đổi người giám hộ nếu phát hiện sai phạm.

Lời khuyên pháp lý: Khi thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản của người được giám hộ, các bên nên lập thành văn bản và có sự chứng kiến, đồng ý rõ ràng của người giám sát để tránh rủi ro giao dịch bị tuyên vô hiệu sau này, gây thiệt hại cho tất cả các bên liên quan.