Trong đời sống xã hội, "ngoại tình" luôn là chủ đề gây tranh cãi gay gắt và bị lên án mạnh mẽ về mặt đạo đức. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, không phải mọi hành vi "ngoài luồng" đều dẫn đến các chế tài xử phạt. Có những ranh giới rất cụ thể mà pháp luật đặt ra để phân định giữa sự vi phạm đạo đức thuần túy và hành vi vi phạm pháp luật cần phải can thiệp.

Khái niệm "ngoại tình" dưới lăng kính pháp luật

Điều thú vị là trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam, thuật ngữ "ngoại tình" hoàn toàn không xuất hiện. Thay vào đó, pháp luật sử dụng cụm từ chuyên môn là hành vi vi phạm chế độ một vợ, một chồng. Cụ thể, tại điểm c khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 nghiêm cấm hành vi:

"Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác hoặc chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có chồng, có vợ"

Như vậy, để bị coi là vi phạm pháp luật, hành vi đó phải đạt đến mức độ "kết hôn" hoặc "chung sống như vợ chồng". Những cuộc gặp gỡ thoáng qua, nhắn tin tán tỉnh hay thậm chí là quan hệ bất chính nhưng không có dấu hiệu chung sống ổn định thì thường chỉ dừng lại ở việc vi phạm đạo đức và không đủ căn cứ để xử phạt hành chính hay hình sự.

Thế nào là "chung sống như vợ chồng"?

Đây là nút thắt quan trọng nhất để xác định một người có bị xử phạt hay không. Theo hướng dẫn tại mục 3.1 Thông tư liên tịch 01/2001/TTLT-BTP-BCA-TANDTC-VKSNDTC, việc chung sống như vợ chồng được hiểu là:

• Việc người đang có vợ, có chồng chung sống với người khác hoặc người chưa có vợ, chưa có chồng mà lại chung sống với người mà mình biết rõ là đang có chồng, có vợ một cách công khai hoặc không công khai nhưng cùng sinh hoạt chung như một gia đình.
• Các bằng chứng chứng minh thường bao gồm: có con chung, được hàng xóm và xã hội xung quanh coi như vợ chồng, có tài sản chung, đã được gia đình, cơ quan, đoàn thể giáo dục mà vẫn tiếp tục duy trì quan hệ đó.

Nếu một mối quan hệ ngoài luồng không hội đủ các yếu tố trên (ví dụ: chỉ thuê khách sạn gặp nhau định kỳ, không sinh hoạt chung, không có tài sản chung), thì về mặt pháp lý, rất khó để khép vào hành vi "chung sống như vợ chồng".

Các mức độ xử phạt hiện hành

1. Xử phạt hành chính

Tại thời điểm năm 2021, mức xử phạt đối với hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng được quy định tại Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP. Theo đó, phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với các hành vi:

• Đang có vợ hoặc đang có chồng mà kết hôn với người khác, chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà kết hôn với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ;
• Đang có vợ hoặc đang có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác;
• Chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ.

2. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Ở mức độ nghiêm trọng hơn, hành vi này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng" theo quy định tại Điều 182 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt có thể là phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm nếu:

• Làm cho quan hệ hôn nhân của một hoặc hai bên dẫn đến ly hôn;
• Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.

Đặc biệt, nếu làm cho vợ, chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát, hoặc vẫn duy trì quan hệ dù đã có quyết định buộc chấm dứt của Tòa án, mức phạt tù có thể lên đến 03 năm.

Trường hợp nào ngoại tình không bị xử phạt?

Từ các phân tích trên, có thể kết luận rằng một người có hành vi "ngoại tình" sẽ không bị xử phạt nếu thuộc các trường hợp sau:

1. Không chung sống như vợ chồng: Hành vi chỉ dừng lại ở mức độ quan hệ bất chính, không sinh hoạt chung như một gia đình, không có tài sản chung hay con chung theo định nghĩa pháp lý.
2. Không gây hậu quả nghiêm trọng: Hành vi chưa dẫn đến việc ly hôn của các bên và người vi phạm chưa từng bị xử phạt hành chính về hành vi này trước đó.
3. Thiếu căn cứ chứng minh: Trong thực tế, việc chứng minh một mối quan hệ là "chung sống như vợ chồng" cực kỳ khó khăn nếu các bên che giấu kỹ lưỡng. Nếu không có đủ bằng chứng thuyết phục, cơ quan chức năng không thể ra quyết định xử phạt.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dù không bị pháp luật xử phạt, hành vi ngoại tình vẫn có thể là căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét khi giải quyết vụ án ly hôn, đặc biệt là trong việc phân chia tài sản hoặc quyền nuôi con, cũng như việc bồi thường tổn thất tinh thần nếu có yêu cầu.

Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn chi tiết và chuyên sâu về ranh giới pháp lý của hành vi ngoại tình tại Việt Nam. Nếu bạn đang gặp phải các vướng mắc tương tự, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn cụ thể nhất.