Mối quan hệ giữa mẹ chồng và nàng dâu từ lâu đã trở thành một đề tài nhạy cảm và phức tạp trong đời sống gia đình Việt Nam. Không ít cuộc hôn nhân đã rơi vào bế tắc, thậm chí là tan vỡ chỉ vì những bất đồng, xung đột không thể hóa giải giữa người vợ và gia đình chồng. Câu hỏi đặt ra là: Liệu pháp luật có coi mâu thuẫn với mẹ chồng là một căn cứ chính đáng để giải quyết ly hôn? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 10/2020 để giải đáp thắc mắc này.

Quyền yêu cầu ly hôn và những rào cản pháp lý cần biết

Theo quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014, ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Quyền yêu cầu ly hôn trước hết thuộc về vợ, chồng hoặc cả hai người theo quy định tại Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra những hạn chế nhất định nhằm bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em. Cụ thể, người chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Ngược lại, nếu người vợ là người yêu cầu ly hôn trong giai đoạn này thì Tòa án vẫn xem xét giải quyết theo thủ tục chung.

Ly hôn đơn phương vì mâu thuẫn với mẹ chồng: Căn cứ nào để Tòa chấp nhận?

Trong trường hợp một bên vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà bên kia không đồng ý (ly hôn đơn phương), Tòa án sẽ căn cứ vào Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 để quyết định. Tòa án sẽ giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc:

• Vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình;
• Vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.

Như vậy, bản thân việc "mâu thuẫn với mẹ chồng" không được liệt kê là một căn cứ trực tiếp để ly hôn. Tuy nhiên, nếu mâu thuẫn này gián tiếp dẫn đến việc vợ chồng thường xuyên cãi vã, ngược đãi nhau, hoặc người chồng không có thái độ bảo vệ, xây dựng khiến người vợ bị xúc phạm danh dự, nhân phẩm nghiêm trọng, thì đó chính là biểu hiện của tình trạng hôn nhân trầm trọng.

Tình trạng hôn nhân trầm trọng - Chìa khóa để giải quyết vụ án

Để hiểu rõ thế nào là "tình trạng hôn nhân trầm trọng", các cơ quan tố tụng thường viện dẫn hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2000/NQ-HĐTP. Theo đó, hôn nhân được coi là trầm trọng khi:

"Vợ chồng không thương yêu, quý trọng, chăm sóc, giúp đỡ nhau; vợ hoặc chồng luôn có hành vi ngược đãi, hành hạ nhau, xúc phạm đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của nhau; đã được nhắc nhở, hòa giải nhiều lần nhưng vẫn tiếp tục vi phạm."

Trong bối cảnh mâu thuẫn với mẹ chồng, nếu người vợ chứng minh được rằng vì những bất đồng này mà người chồng thường xuyên đánh đập hoặc có lời lẽ xúc phạm vợ, bỏ mặc vợ trong lúc ốm đau, khó khăn, thì Tòa án có đủ cơ sở để xác định mục đích hôn nhân không đạt được.

Vai trò của người chồng trong việc hàn gắn và hòa giải

Thực tế xét xử cho thấy, Tòa án rất chú trọng đến thái độ của người chồng. Nếu người chồng đóng vai trò trung gian tốt, nỗ lực hòa giải giữa mẹ và vợ thì Tòa án thường sẽ bác đơn ly hôn để các bên có cơ hội đoàn tụ. Ngược lại, nếu người chồng nhu nhược, hoặc thậm chí đứng về phía mẹ để cùng hành hạ, gây áp lực cho vợ, khiến đời sống chung trở thành "địa ngục", Tòa án sẽ chấp nhận yêu cầu ly hôn để giải phóng cho người vợ.

Những bằng chứng cần thiết để chứng minh mâu thuẫn không thể hàn gắn

Để yêu cầu ly hôn được chấp nhận, người vợ cần cung cấp các chứng cứ chứng minh tình trạng hôn nhân đã thực sự bế tắc. Các chứng cứ này có thể bao gồm:

• Biên bản hòa giải tại cơ sở (tổ dân phố, UBND xã/phường) về các mâu thuẫn gia đình;
• Các tin nhắn, ghi âm, hình ảnh chứng minh việc bị ngược đãi, xúc phạm;
• Lời khai của người làm chứng (hàng xóm, người thân) về việc vợ chồng thường xuyên xảy ra xung đột;
• Giấy tờ xác nhận của cơ quan y tế nếu có hành vi bạo lực gây thương tích.

Lời khuyên pháp lý cho những người trong cuộc

Ly hôn vì mâu thuẫn với gia đình chồng là một quyết định khó khăn và mang tính hệ trọng. Trước khi đưa ra quyết định cuối cùng, các bên nên nỗ lực hòa giải thông qua sự can thiệp của người thân hoặc các tổ chức đoàn thể. Tuy nhiên, nếu mọi nỗ lực đều vô vọng và quyền lợi cơ bản về đời sống, tinh thần bị xâm phạm nghiêm trọng, việc tìm đến sự hỗ trợ của pháp luật là điều cần thiết để bảo vệ bản thân.

Tòa án sẽ luôn xem xét dựa trên tinh thần thượng tôn pháp luật và bảo vệ hạnh phúc gia đình, nhưng cũng sẵn sàng giải quyết ly hôn khi hôn nhân chỉ còn là cái vỏ bọc hình thức, gây đau khổ cho người trong cuộc.