Trong thực tế giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình, giai đoạn hòa giải thường được xem là một bước đệm nhân văn nhằm giúp các cặp vợ chồng có cơ hội nhìn nhận lại mối quan hệ. Tuy nhiên, với những trường hợp mâu thuẫn đã quá trầm trọng, việc phải trải qua nhiều lần hòa giải vô hình trung lại trở thành gánh nặng tâm lý và làm kéo dài thời gian chờ đợi. Câu hỏi đặt ra là: Liệu có cơ chế nào để "đốt cháy giai đoạn" này hay không?

1. Hòa giải tại cơ sở: Khuyến khích nhưng không bắt buộc

Nhiều người lầm tưởng rằng trước khi nộp đơn ra Tòa, vợ chồng phải qua hòa giải tại UBND xã hoặc tổ dân phố. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 52 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Nhà nước và xã hội chỉ khuyến khích việc hòa giải ở cơ sở.

"Điều 52. Khuyến khích hòa giải ở cơ sở: Nhà nước và xã hội khuyến khích việc hòa giải ở cơ sở khi vợ, chồng có yêu cầu ly hôn. Việc hòa giải được thực hiện theo quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở."

Như vậy, đây không phải là thủ tục tiền tố tụng bắt buộc. Bạn hoàn toàn có thể nộp đơn trực tiếp lên Tòa án nhân dân có thẩm quyền mà không cần biên bản hòa giải tại địa phương.

2. Hòa giải tại Tòa án: Sự khác biệt giữa Thuận tình và Đơn phương

Khi vụ việc đã thụ lý tại Tòa án, tính chất bắt buộc của hòa giải sẽ phụ thuộc vào loại hình ly hôn mà bạn lựa chọn.

Đối với thủ tục thuận tình ly hôn

Theo Điều 54 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và quy định về giải quyết việc dân sự tại Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Thẩm phán bắt buộc phải tiến hành hòa giải để vợ chồng đoàn tụ. Đây là thủ tục bắt buộc nhằm xác nhận sự tự nguyện của các bên. Do đó, trong trường hợp thuận tình, bạn không thể yêu cầu bỏ qua bước này.

Đối với thủ tục đơn phương ly hôn (Vụ án ly hôn)

Đây chính là nơi bạn có thể tối ưu hóa thời gian. Theo nguyên tắc chung tại Điều 205 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án tiến hành hòa giải trong thời hạn chuẩn bị xét xử. Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra các "cửa hẹp" để không tiến hành hòa giải.

3. Cách thức bỏ qua giai đoạn hòa giải hợp pháp

Để rút ngắn thời gian, đương sự có thể căn cứ vào Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về những vụ án không tiến hành hòa giải được:

• Chủ động đề nghị: Một trong các đương sự có quyền làm đơn đề nghị không tiến hành hòa giải. Khi nhận được yêu cầu này, Tòa án sẽ lập biên bản về việc không tiến hành hòa giải được và chuyển sang giai đoạn chuẩn bị xét xử.
• Sự vắng mặt của bị đơn: Nếu bị đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt tại phiên hòa giải, Tòa án cũng sẽ không tiến hành hòa giải nữa.

Đặc biệt, từ năm 2021, với sự ra đời của Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020, người nộp đơn có quyền lựa chọn hòa giải theo luật này hoặc theo tố tụng dân sự. Nếu bạn từ chối hòa giải ngay từ khi nộp đơn, vụ việc sẽ được chuyển thẳng cho Thẩm phán thụ lý theo quy trình thông thường, giúp tiết kiệm đáng kể thời gian chờ đợi hòa giải viên.

Lời khuyên từ chuyên gia

Việc bỏ qua giai đoạn hòa giải có thể giúp bạn tiết kiệm từ 1 đến 2 tháng trong tổng thời gian giải quyết. Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa với việc các tranh chấp về tài sản và con cái (nếu có) sẽ phải được giải quyết triệt để tại phiên tòa, vốn có tính chất đối đầu cao hơn. Bạn nên cân nhắc kỹ hoặc tham khảo ý kiến luật sư để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho mình.

Nội dung tư vấn trên dựa trên các quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm tháng 11/2022. Mọi thắc mắc chi tiết xin vui lòng liên hệ để được giải đáp cụ thể.