Trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt, việc tin vào các yếu tố siêu nhiên vốn là một nét đặc trưng lâu đời. Tuy nhiên, ranh giới giữa tín ngưỡng thuần túy và hành vi lợi dụng sự nhẹ dạ, cả tin của người dân để trục lợi thông qua các hình thức như bùa ngải, phù chú lại vô cùng mong manh. Thực tế cho thấy, không ít cá nhân đã biến những "phép thuật" tự xưng này thành công cụ để kiếm tiền bất chính, gây hoang mang dư luận và ảnh hưởng xấu đến trật tự xã hội. Vậy dưới góc độ pháp luật Việt Nam tại thời điểm năm 2018, những hành vi này bị xử lý như thế nào?

Xử phạt hành chính: Trục lợi từ tâm linh có thể bị phạt đến 5 triệu đồng

Đối với những hành vi lợi dụng niềm tin tâm linh để thu lợi bất chính nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, Chính phủ đã ban hành các chế tài xử phạt hành chính cụ thể. Theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 15 Nghị định 158/2013/NĐ-CP, các hành vi sau đây sẽ bị xử phạt:

"Lợi dụng hoạt động lên đồng, xem bói, gọi hồn, xin xăm, xóc thẻ, yểm bùa, phù chú, truyền bá sấm trạng và các hình thức tương tự khác để trục lợi."

Mức xử phạt cho hành vi này dao động từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. Đây là mức phạt nhằm răn đe những cá nhân có ý định biến các hoạt động mang tính tín ngưỡng thành phương tiện kinh doanh tâm linh trái phép. Bên cạnh việc nộp phạt tiền, người vi phạm còn phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ việc thực hiện hành vi nêu trên.

Truy cứu trách nhiệm hình sự: Khi "mê tín dị đoan" trở thành tội phạm

Trong trường hợp hành vi dùng bùa ngải, phù chú có tính chất nghiêm trọng hơn, người thực hiện có thể phải đối mặt với các chế tài hình sự nghiêm khắc. Kể từ ngày 01/01/2018, Bộ luật Hình sự 2015 đã có những quy định rất rõ ràng về tội danh này.

Cụ thể, tại Điều 320 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về Tội hành nghề mê tín, dị đoan như sau:

1. Người nào dùng bói toán, đồng bóng hoặc các hình thức mê tín, dị đoan khác đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:

a) Làm chết người;

b) Thu lợi bất chính 200.000.000 đồng trở lên;

c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.

Như vậy, để bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm thường phải thỏa mãn điều kiện đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án về hành vi này mà còn tái phạm. Tuy nhiên, nếu hậu quả gây ra là làm chết người hoặc thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên, mức hình phạt có thể lên đến 10 năm tù giam. Đây là lời cảnh báo đanh thép cho những ai đang có ý định trục lợi trên sự mê muội của người khác.

Lời khuyên pháp lý: Ranh giới mong manh giữa tín ngưỡng và vi phạm pháp luật

Pháp luật Việt Nam luôn tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân. Tuy nhiên, mọi hoạt động tâm linh phải nằm trong khuôn khổ pháp luật và không được xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác cũng như trật tự công cộng. Việc sử dụng bùa ngải để "yểm", "chú" hay hứa hẹn những điều phi thực tế nhằm lấy tiền của người dân không chỉ là hành vi lừa dối mà còn là vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Người dân cần nâng cao cảnh giác, tránh sa vào các cạm bẫy mê tín dị đoan. Khi phát hiện các cá nhân, tổ chức có dấu hiệu hành nghề mê tín dị đoan để trục lợi, cần kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng để có biện pháp xử lý kịp thời, bảo vệ sự bình yên cho cộng đồng.