Trong đời sống xã hội, việc vay mượn tài sản là giao dịch dân sự phổ biến. Tuy nhiên, khi phát sinh mâu thuẫn về việc chậm trả nợ, không ít chủ nợ đã lựa chọn những phương thức đòi nợ cực đoan như: thuê người đến quấy rối, rải tờ rơi bôi nhọ danh dự ngay trong ngày vui của con cái hoặc người thân con nợ. Hành vi này không chỉ gây xáo trộn trật tự công cộng mà còn đẩy chủ nợ vào vòng lao lý với những chế tài nghiêm khắc.

1. Nghĩa vụ trả nợ và hệ quả của việc vi phạm hợp đồng vay

Trước hết, cần khẳng định rằng việc vay tiền tạo ra một nghĩa vụ dân sự bắt buộc. Theo quy định tại Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015:

“Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định.”

Khi bên vay không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ đúng hạn, họ đã vi phạm hợp đồng. Trong trường hợp này, chủ nợ có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp, buộc bên vay phải trả gốc, lãi và bồi thường thiệt hại (nếu có). Việc tự ý dùng vũ lực hoặc các biện pháp gây rối để đòi nợ là hành vi trái pháp luật.

2. Phá đám cưới, bôi nhọ danh dự: Ranh giới giữa xử phạt hành chính và hình sự

Hành vi thuê người phá hoại đám cưới, phát tờ rơi có nội dung xúc phạm danh dự, nhân phẩm của gia đình người vay là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Tùy vào tính chất và mức độ, người thực hiện có thể bị xử lý như sau:

Xử phạt vi phạm hành chính

Nếu hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm sẽ bị xử phạt theo quy định tại Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP về vi phạm quy định về trật tự công cộng. Cụ thể, mức phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng áp dụng đối với hành vi:

• Có hành vi khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm, lăng mạ, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của người khác;
• Tổ chức, thuê, xúi giục, lôi kéo, dụ dỗ, kích động người khác xâm phạm danh dự, nhân phẩm của người khác.

Truy cứu trách nhiệm hình sự

Trong trường hợp hành vi gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm, chủ nợ có thể đối mặt với các tội danh quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017):

• Tội làm nhục người khác (Điều 155): Nếu hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự (như rải hình ảnh nhạy cảm, chửi bới thậm tệ trước đám đông), mức phạt có thể là cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm (nếu phạm tội 02 lần trở lên hoặc đối với 02 người trở lên).
• Tội vu khống (Điều 156): Nếu chủ nợ bịa đặt những điều sai sự thật (ví dụ: vu khống con cái người vay trộm cắp, lừa đảo) nhằm gây thiệt hại đến danh dự của họ.

3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Bên cạnh việc bị xử lý hành chính hoặc hình sự, người có hành vi phá hoại còn phải bồi thường thiệt hại về vật chất và tinh thần cho nạn nhân theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015:

• Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm (Điều 589): Bồi thường bàn ghế, đồ đạc, cỗ bàn bị hư hỏng trong quá trình gây rối.
• Thiệt hại do danh dự, nhân phẩm bị xâm phạm (Điều 592): Ngoài các chi phí khắc phục, người vi phạm phải bồi thường một khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần. Tại thời điểm tháng 01/2023, mức lương cơ sở là 1.490.000 đồng, do đó mức bồi thường tinh thần tối đa có thể lên đến 14.900.000 đồng (10 lần mức lương cơ sở).

Lời khuyên pháp lý: Đòi nợ là quyền lợi chính đáng, nhưng phương thức đòi nợ phải thượng tôn pháp luật. Việc dùng "luật rừng" để giải quyết mâu thuẫn không những không lấy lại được tiền mà còn khiến chủ nợ mất đi tư cách pháp lý, thậm chí phải trả giá bằng sự tự do của chính mình.