Tặng cho nhà đất là một trong những giao dịch dân sự mang tính nhân văn sâu sắc, thường xuất phát từ tình cảm gia đình hoặc lòng hảo tâm. Tuy nhiên, thực tế không hiếm những câu chuyện "cơm không lành, canh không ngọt" dẫn đến việc người tặng cho muốn lấy lại tài sản đã trao đi. Câu hỏi đặt ra là: Về mặt pháp lý, một khi đã đặt bút ký vào hợp đồng tặng cho và hoàn tất thủ tục sang tên, liệu chúng ta có thể "hối hận" và đòi lại được không?

Đòi lại nhà đất đã tặng cho: Chỉ được phép trong trường hợp đặc biệt

Theo nguyên tắc chung của pháp luật dân sự, khi một giao dịch tặng cho đã hoàn tất về mặt hình thức và nội dung (đã công chứng và đăng ký biến động đất đai), quyền sở hữu đã được chuyển giao hoàn toàn cho bên nhận. Lúc này, bên tặng cho không còn quyền định đoạt đối với tài sản đó nữa.

Tuy nhiên, căn cứ vào Bộ luật Dân sự 2015, vẫn có những "cánh cửa hẹp" cho phép đòi lại tài sản, cụ thể là trường hợp tặng cho tài sản có điều kiện.

Tại Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về tặng cho tài sản có điều kiện như sau:

"1. Bên tặng cho có thể yêu cầu bên được tặng cho thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho. Điều kiện tặng cho không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
2. Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ trước khi tặng cho, nếu bên được tặng cho đã hoàn thành nghĩa vụ mà bên tặng cho không giao tài sản thì bên tặng cho phải thanh toán chi phí mà bên được tặng cho đã bỏ ra để thực hiện nghĩa vụ và phải bồi thường thiệt hại.
3. Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ sau khi tặng cho mà bên được tặng cho không thực hiện thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại."

Ví dụ thực tế: Cha mẹ tặng cho con cái mảnh đất với điều kiện con cái phải có nghĩa vụ phụng dưỡng, chăm sóc cha mẹ khi già yếu. Nếu người con không thực hiện nghĩa vụ này, cha mẹ hoàn toàn có quyền khởi kiện để đòi lại mảnh đất đó dựa trên các cam kết trong hợp đồng.

Khi nào hợp đồng tặng cho nhà đất bị tuyên vô hiệu?

Ngoài trường hợp vi phạm điều kiện tặng cho, bên tặng cho cũng có thể đòi lại nhà đất nếu chứng minh được hợp đồng tặng cho đó bị vô hiệu. Khi hợp đồng vô hiệu, theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Các lý do phổ biến khiến hợp đồng tặng cho bị vô hiệu bao gồm:

• Vô hiệu do vi phạm hình thức: Hợp đồng không được lập thành văn bản, không được công chứng hoặc chứng thực theo quy định.
• Vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép: Bên tặng cho bị ép buộc phải ký hợp đồng không đúng với ý chí tự nguyện của mình.
• Vô hiệu do người ký không đủ năng lực hành vi dân sự: Tại thời điểm ký kết, bên tặng cho không nhận thức hoặc làm chủ được hành vi của mình (do bệnh tật, tuổi già...).

Thủ tục tặng cho nhà đất đúng quy định pháp luật năm 2024

Để một giao dịch tặng cho có hiệu lực và tránh các tranh chấp không đáng có, các bên cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình pháp lý. Theo Điều 457 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng tặng cho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản của mình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù.

Đặc biệt, đối với bất động sản, Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 188 Luật Đất đai 2013 quy định rõ:

• Hợp đồng phải lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.
• Việc tặng cho phải được đăng ký tại cơ quan đăng ký đất đai và có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký vào sổ địa chính.

Hồ sơ cần chuẩn bị khi đi công chứng:

1. Phiếu yêu cầu công chứng (theo mẫu).
2. Dự thảo hợp đồng tặng cho (nếu có) hoặc yêu cầu công chứng viên soạn thảo.
3. Bản gốc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (Sổ đỏ/Sổ hồng).
4. Giấy tờ tùy thân: CCCD/Hộ chiếu của cả bên tặng và bên nhận.
5. Giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân (Giấy kết hôn hoặc Giấy xác nhận độc thân).
6. Giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống (để được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ nếu là người thân).

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc đòi lại nhà đất sau khi đã tặng cho là cực kỳ khó khăn và phức tạp nếu không có các căn cứ pháp lý rõ ràng ngay từ đầu. Do đó, trước khi thực hiện giao dịch, bên tặng cho cần cân nhắc kỹ lưỡng:

• Nếu muốn ràng buộc trách nhiệm của người nhận, hãy lập Hợp đồng tặng cho có điều kiện và ghi rõ các nghĩa vụ trong văn bản công chứng.
• Đảm bảo mọi thủ tục được thực hiện công khai, minh bạch tại các tổ chức hành nghề công chứng uy tín.
• Tìm hiểu kỹ về các quy định thuế và phí để tối ưu hóa quyền lợi cho cả hai bên.

Trên đây là những phân tích chuyên sâu về việc đòi lại nhà đất đã tặng cho theo quy định pháp luật hiện hành. Nếu bạn đang gặp vướng mắc trong các giao dịch dân sự hoặc tranh chấp đất đai, hãy liên hệ ngay với các chuyên gia để được tư vấn kịp thời.