Trên các cung đường tại Việt Nam, người tham gia giao thông thường xuyên bắt gặp hai lực lượng chức năng chính là Cảnh sát giao thông (áo vàng) và Thanh tra giao thông (áo xanh). Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ phạm vi quyền hạn của từng lực lượng, dẫn đến những thắc mắc như: Liệu Thanh tra giao thông có được bắt lỗi vượt đèn đỏ? Hay CSGT có quyền kiểm tra tải trọng xe? Bài viết này sẽ phân tích chi tiết dựa trên bối cảnh pháp luật năm 2019.

1. Quyền hạn của Thanh tra giao thông: Tập trung bảo vệ hạ tầng

Theo quy định tại Thông tư 02/2014/TT-BGTVT, Thanh tra viên và công chức thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải có nhiệm vụ chính là bảo vệ kết cấu hạ tầng đường bộ. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 15 của Thông tư này, Thanh tra giao thông chỉ được phép dừng phương tiện trong 04 trường hợp cấp thiết sau:

• Vượt quá tải trọng cho phép: Khi phát hiện xe có dấu hiệu chở hàng quá tải trọng của cầu, đường bộ.
• Vượt khổ giới hạn: Xe có kích thước vượt quá quy định cho phép của công trình đường bộ.
• Xe bánh xích: Các loại xe bánh xích lưu thông trực tiếp trên đường mà không có biện pháp bảo vệ mặt đường.
• Vi phạm hành lang an toàn: Đổ đất, vật liệu xây dựng hoặc phế liệu trái phép lên đường bộ hoặc hành lang an toàn.

Ngoài các trường hợp nêu trên, Thanh tra giao thông thường chỉ thực hiện việc dừng xe khi có sự phối hợp liên ngành với Cảnh sát giao thông hoặc theo chỉ đạo đặc biệt tại các trạm kiểm tra tải trọng xe lưu động.

2. Quyền hạn của Cảnh sát giao thông: Giữ gìn trật tự an toàn xã hội

Khác với Thanh tra giao thông, quyền hạn của Cảnh sát giao thông (CSGT) rộng hơn rất nhiều, bao quát toàn bộ các hành vi vi phạm trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Căn cứ Thông tư 01/2016/TT-BCA, CSGT có quyền dừng xe trong các tình huống:

• Trực tiếp phát hiện hành vi vi phạm (vượt đèn đỏ, chạy quá tốc độ, đi sai làn đường...).
• Thực hiện theo mệnh lệnh, kế hoạch tuần tra, kiểm soát đã được phê duyệt bởi cấp có thẩm quyền.
• Có văn bản đề nghị của cơ quan điều tra hoặc cơ quan chức năng để phục vụ công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.
• Nhận được tin báo, tố giác về hành vi vi phạm pháp luật của người và phương tiện.

Như vậy, CSGT có quyền xử lý hầu hết các lỗi vi phạm của người tham gia giao thông, từ lỗi hành chính đến các dấu hiệu tội phạm hình sự trên đường.

3. So sánh: Ai có nhiều quyền hơn?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần nhìn vào mục đích thực thi công vụ của mỗi lực lượng theo quy định của Luật Giao thông đường bộ 2008:

"Thanh tra đường bộ có nhiệm vụ thanh tra, phát hiện, ngăn chặn và xử phạt vi phạm hành chính trong việc chấp hành các quy định về bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật của công trình đường bộ..."

Trong khi đó, CSGT chịu trách nhiệm chính về việc duy trì dòng chảy giao thông và xử lý các hành vi gây mất an toàn trực tiếp. Nếu xét về phạm vi đối tượng bị dừng xe, CSGT có quyền hạn rộng hơn. Tuy nhiên, nếu xét về tính chuyên môn trong bảo vệ hạ tầng, Thanh tra giao thông lại giữ vai trò chủ chốt.

Một điểm lưu ý quan trọng cho tài xế: Thanh tra giao thông không có quyền dừng xe đang lưu thông để kiểm tra giấy tờ tùy thân hoặc các lỗi không liên quan đến hạ tầng (như không đội mũ bảo hiểm, không xi nhan) trừ khi đang phối hợp cùng CSGT.

4. Lời khuyên cho người tham gia giao thông

Dù là lực lượng nào yêu cầu dừng xe, người dân cần giữ thái độ bình tĩnh và hợp tác. Bạn có quyền yêu cầu cán bộ thực thi nhiệm vụ xuất trình thẻ công chức thanh tra hoặc thẻ xanh (đối với CSGT) và giải thích rõ lý do dừng phương tiện. Việc nắm vững quy định tại Nghị định 46/2016/NĐ-CP sẽ giúp bạn tự tin hơn trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình khi tham gia giao thông.

Tóm lại, mỗi lực lượng đều có chức năng riêng biệt nhưng cùng hướng tới mục tiêu chung là đảm bảo an toàn và trật tự giao thông. Hiểu luật không chỉ giúp bạn tránh bị phạt oan mà còn góp phần xây dựng văn hóa giao thông văn minh.