Trong đời sống xã hội, không ít trường hợp vì mâu thuẫn cá nhân, đòi nợ hoặc tranh chấp tài sản mà nhiều người tự ý xông vào nhà người khác, đuổi chủ nhà ra ngoài hoặc chiếm giữ căn nhà trái phép. Tuy nhiên, ít ai biết rằng những hành vi này không chỉ vi phạm đạo đức mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể dẫn đến án tù theo quy định về Tội xâm phạm chỗ ở của người khác.

Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở: Nền tảng pháp lý từ Hiến pháp

Trước hết, cần khẳng định rằng chỗ ở của mỗi cá nhân là nơi riêng tư và được pháp luật bảo vệ tuyệt đối. Tại Điều 22 Hiến pháp 2013 đã quy định rõ:

1. Công dân có quyền có nơi ở hợp pháp.

2. Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở. Không ai được tự ý vào chỗ ở của người khác nếu không được người đó đồng ý.

3. Việc khám xét chỗ ở do luật định.

Như vậy, bất kỳ hành vi nào xâm nhập vào chỗ ở của người khác mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu hoặc không có lệnh của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đều bị coi là vi phạm pháp luật.

Thế nào là hành vi xâm phạm chỗ ở của người khác?

Theo quy định tại Điều 158 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), các hành vi cấu thành tội phạm này bao gồm:

• Khám xét trái pháp luật chỗ ở: Tự ý lục soát, tìm kiếm đồ vật trong nhà người khác khi không có lệnh hoặc không đúng thủ tục.
• Đuổi trái pháp luật người khác ra khỏi chỗ ở: Dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn khác để buộc người đang cư trú hợp pháp phải rời đi.
• Chiếm giữ hoặc cản trở trái pháp luật: Ngăn cản không cho chủ nhà hoặc người quản lý hợp pháp vào nhà của họ.
• Xâm nhập trái pháp luật: Đi vào nhà người khác khi chưa được phép, dù không có hành vi phá hoại hay trộm cắp.

Mức xử phạt hành chính đối với hành vi xâm phạm chỗ ở

Trong trường hợp hành vi vi phạm chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự, người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Cụ thể:

• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với các tổ chức dịch vụ bảo vệ sử dụng vũ lực hoặc đe dọa vũ lực để xâm hại quyền lợi hợp pháp của cá nhân (theo điểm c khoản 5 Điều 12).
• Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi cưỡng đoạt tài sản nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự (thường đi kèm với việc chiếm giữ chỗ ở để siết nợ).

Truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội xâm phạm chỗ ở của người khác

Đây là chế tài nghiêm khắc nhất dành cho những đối tượng cố tình vi phạm. Điều 158 quy định hai khung hình phạt chính:

1. Khung hình phạt cơ bản

Người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm nếu thực hiện một trong các hành vi xâm phạm chỗ ở nêu trên.

2. Khung hình phạt tăng nặng

Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm nếu thuộc các trường hợp:

• Phạm tội có tổ chức (có sự bàn bạc, phân công);
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để thực hiện hành vi;
• Phạm tội 02 lần trở lên;
• Làm người bị xâm phạm chỗ ở tự sát;
• Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội tại địa phương.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm nếu lợi dụng vị trí công tác để phạm tội.

Lời khuyên pháp lý

Để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có, người dân cần lưu ý:

• Tuyệt đối không tự ý xông vào nhà người khác để giải quyết mâu thuẫn hoặc đòi nợ.
• Khi có tranh chấp về nhà đất hoặc thuê nhà, hãy nhờ đến sự can thiệp của chính quyền địa phương hoặc khởi kiện ra Tòa án thay vì tự ý đuổi người hoặc thay khóa cửa.
• Nếu bị người khác xâm phạm chỗ ở, hãy bình tĩnh ghi hình lại bằng chứng và báo ngay cho cơ quan Công an gần nhất để được bảo vệ.