Trong các giao dịch dân sự và kinh doanh, khái niệm "pháp nhân" xuất hiện vô cùng phổ biến. Tuy nhiên, một câu hỏi pháp lý tưởng chừng đơn giản nhưng lại khiến không ít người lúng túng: Pháp nhân có năng lực hành vi dân sự không? Việc hiểu sai bản chất này có thể dẫn đến những sai lầm trong việc xác lập hợp đồng hoặc quy kết trách nhiệm pháp lý.

Năng lực hành vi dân sự: Chỉ dành riêng cho cá nhân?

Theo quy định tại Điều 19 Bộ luật Dân sự 2015, năng lực hành vi dân sự được định nghĩa là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự.

"Năng lực hành vi dân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự."

Như vậy, về mặt thuật ngữ pháp lý, khái niệm "năng lực hành vi dân sự" chỉ được áp dụng đối với cá nhân (con người cụ thể). Đối với pháp nhân, luật pháp sử dụng một khái niệm khác để điều chỉnh khả năng tham gia vào các quan hệ pháp luật.

Pháp nhân sở hữu "Năng lực pháp luật dân sự"

Thay vì năng lực hành vi, pháp nhân được thừa nhận có năng lực pháp luật dân sự. Theo Điều 86 Bộ luật Dân sự 2015, năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân là khả năng của pháp nhân có các quyền, nghĩa vụ dân sự.

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở thời điểm phát sinh và chấm dứt:

• Phát sinh: Từ thời điểm pháp nhân được thành lập hoặc được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép thành lập. Nếu phải đăng ký hoạt động, năng lực này phát sinh từ thời điểm ghi vào sổ đăng ký.
• Chấm dứt: Kể từ thời điểm pháp nhân chấm dứt tồn tại (giải thể, phá sản, hợp nhất, sáp nhập...).

Trách nhiệm dân sự của pháp nhân được xác định thế nào?

Dù không có "năng lực hành vi" như cá nhân, nhưng pháp nhân vẫn phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về các hoạt động của mình. Điều 87 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ về trách nhiệm dân sự của pháp nhân:

Pháp nhân phải chịu trách nhiệm dân sự về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự do người đại diện xác lập, thực hiện nhân danh pháp nhân. Trách nhiệm này được thực hiện bằng tài sản của chính pháp nhân đó.

Lưu ý quan trọng: Pháp nhân không chịu trách nhiệm thay cho người của pháp nhân đối với nghĩa vụ dân sự do người đó xác lập mà không nhân danh pháp nhân. Ngược lại, người của pháp nhân cũng không phải chịu trách nhiệm cá nhân thay cho pháp nhân đối với các nghĩa vụ do pháp nhân xác lập.

Tóm lại, câu trả lời cho vấn đề này là: Pháp nhân không có năng lực hành vi dân sự theo cách hiểu dành cho cá nhân, mà thay vào đó là năng lực pháp luật dân sự. Mọi hoạt động của pháp nhân được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật hoặc đại diện theo ủy quyền.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn làm rõ được sự khác biệt giữa các khái niệm năng lực trong Bộ luật Dân sự 2015 để áp dụng chính xác trong thực tế.