Trong quá trình triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội hay quốc phòng, an ninh, việc thu hồi đất luôn là vấn đề "nóng" nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Một câu hỏi thường trực mà nhiều người dân đặt ra là: "Nếu tôi không đồng ý và không ký vào phương án bồi thường, liệu Nhà nước có thể thu hồi đất của tôi hay không?". Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xem xét kỹ các quy định tại Luật Đất đai 2024.

Căn cứ pháp lý về quyền thu hồi đất của Nhà nước

Trước hết, cần khẳng định rằng theo quy định tại Hiến pháp 2013 và Luật Đất đai 2024, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Do đó, Nhà nước có quyền quyết định thu hồi đất trong các trường hợp cần thiết vì lợi ích chung.

Cụ thể, theo quy định tại Chương VI của Luật này, Nhà nước thực hiện thu hồi đất trong 04 nhóm trường hợp chính:

• Thu hồi vì mục đích quốc phòng, an ninh.
• Thu hồi để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
• Thu hồi do người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai.
• Thu hồi do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất hoặc có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.

Dân không ký phương án bồi thường, Nhà nước xử lý ra sao?

Nhiều người lầm tưởng rằng việc từ chối ký tên vào biên bản kiểm đếm hoặc phương án bồi thường sẽ ngăn cản được việc thu hồi đất. Tuy nhiên, pháp luật đã dự liệu các tình huống này để đảm bảo tiến độ của các dự án quan trọng.

Theo khoản 3 Điều 85 Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường trong việc điều tra, khảo sát, đo đạc và kiểm đếm. Nếu người dân không phối hợp, cơ quan chức năng sẽ tiến hành vận động, thuyết phục trong vòng 15 ngày. Nếu sau 10 ngày kể từ khi vận động mà vẫn không chấp hành, Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc và có thể thực hiện cưỡng chế nếu cần thiết.

Đối với trường hợp người dân không đồng ý với phương án bồi thường đã được phê duyệt, quy trình xử lý tại khoản 6 Điều 87 Luật Đất đai 2024 quy định như sau:

"Trường hợp người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản không đồng ý với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt thì Ủy ban nhân dân cấp xã phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng vận động, thuyết phục; trường hợp người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản vẫn không đồng ý thì Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền thực hiện cưỡng chế thu hồi đất theo quy định của Luật này."

Như vậy, việc người dân không ký phương án bồi thường không đồng nghĩa với việc Nhà nước không thu hồi đất. Sau khi đã thực hiện đầy đủ các bước vận động, thuyết phục mà người dân vẫn không chấp hành, Nhà nước sẽ thực hiện cưỡng chế thu hồi đất theo đúng trình tự pháp luật.

Quy trình lấy ý kiến người dân về phương án bồi thường

Mặc dù Nhà nước có quyền thu hồi đất, nhưng pháp luật cũng bảo vệ quyền lợi của người dân thông qua quy trình lấy ý kiến công khai và minh bạch. Theo Điều 87 Luật Đất đai 2024, trình tự lập phương án bồi thường phải đảm bảo:

• Niêm yết công khai: Dự thảo phương án bồi thường phải được niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư trong ít nhất 30 ngày.
• Tổ chức họp trực tiếp: Cơ quan chức năng phải tổ chức họp với người dân để lấy ý kiến và lập biên bản có xác nhận của các bên liên quan.
• Đối thoại và giải trình: Trong vòng 60 ngày kể từ ngày lấy ý kiến, nếu có ý kiến không đồng thuận, đơn vị bồi thường phải tổ chức đối thoại, tiếp thu và giải trình rõ ràng trước khi hoàn thiện phương án trình cấp có thẩm quyền.

Lời khuyên cho người dân có đất bị thu hồi

Thay vì chọn cách đối đầu bằng việc không ký tên hay không phối hợp, người dân nên chủ động thực hiện các quyền của mình như:

1. Tham gia đầy đủ các buổi họp lấy ý kiến và đối thoại.
2. Kiểm tra kỹ biên bản kiểm đếm tài sản, đất đai để đảm bảo không bị sót.
3. Gửi văn bản kiến nghị, khiếu nại nếu thấy phương án bồi thường chưa thỏa đáng hoặc không đúng quy định pháp luật.

Việc nắm vững các quy định tại Luật Đất đai 2024 sẽ giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình một cách hiệu quả nhất, tránh những rủi ro pháp lý không đáng có khi bị cưỡng chế thu hồi đất.