Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, văn bản quy phạm pháp luật đóng vai trò là nền tảng điều chỉnh các quan hệ xã hội. Tuy nhiên, không phải văn bản nào do cơ quan Nhà nước ban hành cũng được coi là văn bản quy phạm pháp luật. Vậy thực chất khái niệm này được hiểu như thế nào và những cơ quan nào có thẩm quyền ban hành? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết dựa trên các quy định mới nhất tại Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025.

Văn bản quy phạm pháp luật là gì?

Theo quy định tại Điều 2 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025, khái niệm này được định nghĩa cụ thể như sau:

Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục theo quy định của Luật này.

Như vậy, một văn bản được coi là văn bản quy phạm pháp luật phải hội đủ các yếu tố: chứa đựng quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng lặp đi lặp lại và quan trọng nhất là phải do cơ quan có thẩm quyền ban hành theo đúng trình tự pháp luật quy định.

Thẩm quyền ban hành các loại văn bản quy phạm pháp luật

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam rất đa dạng, từ Hiến pháp, Luật đến các Nghị định, Thông tư. Mỗi loại văn bản gắn liền với thẩm quyền của từng cơ quan, cá nhân cụ thể trong bộ máy Nhà nước.

1. Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, có thẩm quyền ban hành Hiến pháp 2013 - đạo luật cơ bản có giá trị pháp lý cao nhất. Ngoài ra, Quốc hội còn ban hành các bộ luật, luật và nghị quyết để điều chỉnh các vấn đề quan trọng về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành pháp lệnh và nghị quyết trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được giao, thường là để hướng dẫn hoạt động của Hội đồng nhân dân hoặc giải thích Hiến pháp, luật.

2. Chủ tịch nước, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ

Chủ tịch nước ban hành lệnh, quyết định để thực hiện các nhiệm vụ về đối nội, đối ngoại và quốc phòng. Trong khi đó, Chính phủ ban hành nghị định để quy định chi tiết thi hành luật hoặc các biện pháp cụ thể để tổ chức thi hành Hiến pháp. Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định để chỉ đạo, điều hành hoạt động của hệ thống hành chính Nhà nước.

3. Các cơ quan tư pháp và Bộ ngành

• Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: Ban hành nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật.
• Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các Bộ trưởng: Ban hành thông tư để quy định về quản lý ngành, lĩnh vực hoặc hướng dẫn thi hành các văn bản cấp trên.

Tầm quan trọng của việc tuân thủ trình tự ban hành

Một điểm đáng lưu ý là nếu văn bản có chứa quy phạm pháp luật nhưng ban hành không đúng thẩm quyền hoặc sai lệch về trình tự, thủ tục quy định tại Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 thì văn bản đó sẽ không được coi là văn bản quy phạm pháp luật và có thể bị bãi bỏ hoặc đình chỉ thi hành.

Việc nắm rõ thẩm quyền và hình thức văn bản giúp các cơ quan, tổ chức và cá nhân thực thi đúng quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật quốc gia.