Trong môi trường quân đội, kỷ luật và nghi lễ là sức mạnh cốt lõi. Thông thường, chúng ta vẫn quen với việc cấp dưới có quân hàm thấp hơn phải chào cấp trên có quân hàm cao hơn. Tuy nhiên, theo quy định tại Luật sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam sửa đổi 2014, có những tình huống thực tế mà một vị Trung tướng lại phải đứng nghiêm thực hiện nghi lễ chào một vị Thiếu tướng. Điều này thoạt nghe có vẻ lạ lẫm nhưng lại hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc tổ chức của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nguyên tắc 'Chức vụ là trên hết' trong quan hệ chỉ huy

Để hiểu rõ vì sao có tình huống này, cần soi chiếu vào Điều 12 Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam về quan hệ giữa sĩ quan cấp trên và sĩ quan cấp dưới. Theo đó, pháp luật quy định rõ:

"Sĩ quan có chức vụ cao hơn là cấp trên của sĩ quan có chức vụ thấp hơn. Trường hợp sĩ quan có chức vụ cao hơn nhưng có quân hàm bằng hoặc thấp hơn quân hàm của sĩ quan dưới quyền thì người có chức vụ cao hơn vẫn là cấp trên."

Như vậy, trong quân đội, chức vụ mới là yếu tố quyết định ai là cấp trên, ai là cấp dưới trong quan hệ chỉ huy, chứ không thuần túy dựa vào số lượng 'sao' hay 'vạch' trên cầu vai. Khi một sĩ quan giữ chức vụ chỉ huy, lãnh đạo, họ có quyền và trách nhiệm điều hành các sĩ quan dưới quyền, bất kể quân hàm của người dưới quyền đó có thể cao hơn.

Tình huống thực tế: Quân khu và Bộ Tư lệnh Thành phố

Sự chồng chéo thú vị này xuất phát từ quy định về trần quân hàm tại Điều 15 Luật sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam sửa đổi 2014. Cụ thể:

• Trần quân hàm Trung tướng được áp dụng cho Tư lệnh Quân khu và Tư lệnh Bộ Tư lệnh TP. Hồ Chí Minh.
• Trần quân hàm Thiếu tướng được áp dụng cho Phó Tư lệnh Quân khu.

Vấn đề nằm ở chỗ: Bộ Tư lệnh TP. Hồ Chí Minh là đơn vị trực thuộc Quân khu 7. Do đó, về mặt tổ chức, các chức danh lãnh đạo của Quân khu (bao gồm cả Phó Tư lệnh Quân khu) đều là cấp trên trực tiếp của lãnh đạo Bộ Tư lệnh TP. Hồ Chí Minh.

Khi Phó Tư lệnh Quân khu 7 (mang hàm Thiếu tướng) xuống kiểm tra hoặc chỉ đạo công tác tại Bộ Tư lệnh TP. Hồ Chí Minh, thì Tư lệnh Bộ Tư lệnh TP. Hồ Chí Minh (mang hàm Trung tướng) vẫn phải thực hiện các nghi lễ quân đội, đứng nghiêm chào báo cáo theo đúng điều lệnh. Bởi lẽ, lúc này vị Thiếu tướng đang đại diện cho cơ quan cấp trên trực tiếp chỉ huy đơn vị.

Sự khẳng định từ Bộ Quốc phòng

Giải thích về vấn đề này vào thời điểm năm 2018, đại diện Bộ Quốc phòng khẳng định đây là điều hết sức bình thường và đã tồn tại trong thực tiễn. Việc quy định trần quân hàm cao cho một số đơn vị đặc thù như Bộ Tư lệnh TP. Hồ Chí Minh hay Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội là nhằm đề cao vị thế, vai trò quan trọng của các địa bàn chiến lược này.

Tuy nhiên, điều đó không làm thay đổi nguyên tắc bất di bất dịch của quân đội: Cấp dưới phải tuyệt đối phục tùng cấp trên. Sự tôn trọng trong quân đội không chỉ dành cho cá nhân, mà trên hết là dành cho chức vụ và trách nhiệm mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó cho vị trí đó.

Tóm lại, hình ảnh một vị Trung tướng chào một vị Thiếu tướng không hề làm giảm đi uy nghiêm của cấp bậc quân hàm, mà ngược lại, nó là minh chứng rõ nét nhất cho tính kỷ luật sắt đá và sự thống nhất hiệp đồng của Quân đội nhân dân Việt Nam.