Trong bối cảnh cả nước đang hướng tới những mục tiêu phát triển đô thị bền vững, việc xác lập các tiêu chuẩn cho một Thành phố trực thuộc Trung ương luôn là vấn đề được dư luận quan tâm đặc biệt. Chỉ còn chưa đầy hai tuần nữa, kể từ ngày 01/01/2023, Nghị quyết 27/2022/UBTVQH15 sẽ chính thức đi vào cuộc sống, thay thế và sửa đổi nhiều quy định quan trọng tại Nghị quyết 1211/2016/UBTVQH13.

1. 5 tiêu chuẩn Thành phố trực thuộc Trung ương áp dụng từ 01/01/2023

Theo quy định tại Điều 1 Nghị quyết 27/2022/UBTVQH15, các tiêu chuẩn để một đơn vị hành chính được công nhận là Thành phố trực thuộc Trung ương đã có những điều chỉnh đáng chú ý, đặc biệt là việc hạ ngưỡng quy mô dân số nhưng lại siết chặt hơn về chất lượng đô thị.

Cụ thể, 05 tiêu chuẩn cốt lõi bao gồm:

• Quy mô dân số: Từ 1.000.000 người trở lên (Trước đây yêu cầu 1.500.000 người).
• Diện tích tự nhiên: Từ 1.500 km2 trở lên.
• Đơn vị hành chính trực thuộc: Có từ 09 đơn vị hành chính cấp huyện trực thuộc trở lên; tỷ lệ số quận, thị xã, thành phố trực thuộc trên tổng số đơn vị hành chính cấp huyện từ 60% trở lên, trong đó có ít nhất là 02 quận.
• Phân loại đô thị: Đã được công nhận là đô thị loại đặc biệt hoặc loại I; hoặc khu vực dự kiến thành lập đã đạt tiêu chí đô thị loại đặc biệt hoặc loại I.
• Cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội: Đạt các chỉ tiêu quy định về thu chi ngân sách, thu nhập bình quân và tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ.

"Việc điều chỉnh giảm tiêu chuẩn quy mô dân số từ 1,5 triệu xuống 1 triệu người được xem là một bước đi linh hoạt, phù hợp với thực tiễn phát triển của các vùng miền, tạo điều kiện cho các đô thị có bề dày lịch sử, văn hóa và vị trí chiến lược sớm hoàn thiện bộ máy hành chính."

2. Chi tiết các chỉ tiêu về phát triển kinh tế - xã hội

Không chỉ dừng lại ở con số dân cư hay diện tích, pháp luật yêu cầu một Thành phố trực thuộc Trung ương phải là đầu tàu kinh tế. Các chỉ tiêu cụ thể bao gồm:

3. Cách tính điểm phân loại đơn vị hành chính

Dựa trên Điều 15 Nghị quyết 1211/2016/UBTVQH13, việc phân loại đơn vị hành chính Thành phố trực thuộc Trung ương được thực hiện qua thang điểm 100. Các yếu tố như dân số tạm trú quy đổi, tỷ lệ điều tiết ngân sách về Trung ương và trình độ phát triển hạ tầng đều được quy đổi thành điểm số cụ thể để xếp hạng đô thị.

4. Lộ trình đến năm 2030: Những cái tên sáng giá

Tính đến thời điểm cuối năm 2022, Việt Nam đang có 05 Thành phố trực thuộc Trung ương là Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ. Tuy nhiên, theo kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021 - 2030, chúng ta đang kỳ vọng vào sự bứt phá của 03 địa phương:

• Thừa Thiên Huế: Đang nỗ lực trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trên nền tảng bảo tồn và phát huy giá trị di sản cố đô.
• Khánh Hòa: Hướng tới đô thị biển đảo xanh, sạch, hiện đại và là trung tâm kinh tế biển của cả nước.
• Bắc Ninh: Đô thị công nghiệp hiện đại, cửa ngõ phía Bắc của Thủ đô.

Việc nắm vững các tiêu chuẩn mới từ ngày 01/01/2023 sẽ giúp các địa phương có lộ trình chuẩn bị kỹ lưỡng hơn về hạ tầng, dân số và bộ máy hành chính để sớm đạt được mục tiêu đề ra.