Hệ thống pháp luật Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử với những định hướng chiến lược mới nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Tại Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026, Bộ Chính trị đã xác lập một tầm nhìn mới về cấu trúc hệ thống pháp luật, trong đó nhấn mạnh tính thống nhất, minh bạch và khả năng thích ứng cao.

Tầm nhìn mới về cấu trúc hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên phát triển

Theo định hướng tại Kết luận 09-KL/TW năm 2026, việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật không chỉ dừng lại ở việc ban hành các văn bản mới mà còn là sự chuyển dịch về tư duy áp dụng pháp luật. Hệ thống pháp luật giờ đây được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, nơi các nguồn luật bổ trợ đóng vai trò quan trọng bên cạnh các văn bản quy phạm pháp luật truyền thống.

Sự thay đổi này phù hợp với tinh thần của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025, tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng nhưng chặt chẽ, ngăn chặn triệt để tình trạng chồng chéo hoặc cài cắm lợi ích nhóm trong xây dựng chính sách.

Văn bản hợp nhất: Từ công cụ tra cứu thành căn cứ pháp lý chính thức

Một trong những điểm đột phá nhất tại Kết luận 09-KL/TW chính là việc xác định vị thế mới của văn bản hợp nhất. Trước đây, văn bản hợp nhất thường chỉ được coi là tài liệu tham khảo, không có giá trị thay thế văn bản gốc. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, Bộ Chính trị yêu cầu:

"Đổi mới mạnh mẽ công tác hợp nhất văn bản theo hướng văn bản hợp nhất trở thành căn cứ chính thức để viện dẫn và áp dụng pháp luật, được trình và đăng tải cùng thời điểm với văn bản sửa đổi, bổ sung."

Quy định này giúp giải quyết dứt điểm khó khăn của người dân và doanh nghiệp khi phải đối chiếu giữa văn bản gốc và hàng loạt văn bản sửa đổi, bổ sung. Việc sử dụng văn bản hợp nhất làm căn cứ chính thức sẽ nâng cao tính chính xác và rút ngắn thời gian trong hoạt động thực thi pháp luật.

Án lệ, Tập quán và Lẽ công bằng: Nguồn bổ trợ không thể thiếu

Kết luận 09-KL/TW năm 2026 đã làm rõ thứ bậc và vai trò của các nguồn luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Cụ thể, cấu trúc này bao gồm:

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Đứng đầu là Hiến pháp 2013, tiếp theo là các luật, pháp lệnh và văn bản dưới luật.
• Các nguồn bổ trợ: Bao gồm án lệ, tập quán và lẽ công bằng.

Việc thừa nhận án lệ và lẽ công bằng là nguồn bổ trợ chính thức giúp lấp đầy các "khoảng trống" pháp lý khi văn bản quy phạm pháp luật chưa kịp điều chỉnh hoặc quy định chưa rõ ràng. Điều này đặc biệt quan trọng trong các giao dịch dân sự và thương mại quốc tế, nơi tính linh hoạt và công bằng cần được ưu tiên hàng đầu.

Tổng rà soát và ngăn chặn "lợi ích nhóm" trong xây dựng luật

Để bảo vệ tính liêm chính của hệ thống pháp luật, Bộ Chính trị yêu cầu tiến hành tổng rà soát toàn bộ hệ thống văn bản hiện hành. Mục tiêu cốt lõi là phát hiện và loại bỏ những quy định mang tính "cài cắm" lợi ích cục bộ, gây khó khăn cho môi trường đầu tư kinh doanh.

Công tác này sẽ được thực hiện quyết liệt theo quy định tại Nghị định 79/2025/NĐ-CP. Việc rà soát không chỉ đảm bảo tính thống nhất mà còn giúp hệ thống pháp luật trở nên tinh gọn, hiệu quả và thực sự vì lợi ích của nhân dân.

Với những định hướng chiến lược từ Kết luận 09-KL/TW, cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam năm 2026 đang chuyển mình mạnh mẽ, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước trong tương lai.