Sự cần thiết của việc phân biệt cán bộ, công chức và viên chức

Trong bộ máy nhà nước và các đơn vị sự nghiệp công lập, khái niệm "người nhà nước" thường được hiểu chung chung. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, cán bộ, công chức và viên chức là ba đối tượng hoàn toàn khác nhau về định nghĩa, phương thức tuyển dụng, chế độ làm việc và cả hình thức kỷ luật. Đặc biệt, kể từ ngày 01/07/2020, khi Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019 chính thức có hiệu lực, những ranh giới này càng trở nên rõ rệt hơn với nhiều thay đổi mang tính bước ngoặt như việc bãi bỏ "biên chế suốt đời" đối với viên chức tuyển dụng mới.

Căn cứ pháp lý điều chỉnh mới nhất tính đến tháng 12/2020

Để phân biệt chính xác, chúng ta cần đối chiếu với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành bao gồm:

• Luật Cán bộ, công chức 2008 và văn bản sửa đổi năm 2019.
• Luật Viên chức 2010 và văn bản sửa đổi năm 2019.
• Nghị định 112/2020/NĐ-CP về xử lý kỷ luật.
• Nghị định 115/2020/NĐ-CP và Nghị định 138/2020/NĐ-CP về tuyển dụng và quản lý.

Môi trường làm việc chuyên nghiệp của cán bộ, công chức trong cơ quan nhà nước (ảnh minh họa)

10 tiêu chí phân biệt chi tiết cán bộ, công chức, viên chức

1. Về định nghĩa và phương thức hình thành

Theo khoản 1 Điều 4 Luật Cán bộ, công chức 2008, Cán bộ là người được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ. Trong khi đó, Công chức được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm (Điều 1 Luật sửa đổi 2019). Riêng Viên chức là người được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc (Điều 2 Luật Viên chức 2010).

2. Nơi làm việc

• Cán bộ, công chức: Làm việc trong cơ quan của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện.
• Viên chức: Làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập (trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu...).

3. Chế độ biên chế và hợp đồng

Đây là điểm khác biệt lớn nhất từ sau ngày 01/07/2020. Cán bộ và công chức vẫn duy trì chế độ biên chế. Tuy nhiên, đối với viên chức, theo Điều 2 Luật sửa đổi 2019, hầu hết viên chức tuyển dụng mới sẽ ký hợp đồng làm việc xác định thời hạn. Chế độ "biên chế suốt đời" (hợp đồng không xác định thời hạn) chỉ còn áp dụng cho viên chức đã tuyển dụng trước 01/07/2020, cán bộ, công chức chuyển sang viên chức hoặc người làm việc tại vùng đặc biệt khó khăn.

4. Hình thức kỷ luật

Theo Nghị định 112/2020/NĐ-CP, các hình thức kỷ luật có sự phân hóa:

• Cán bộ: Khiển trách, Cảnh cáo, Cách chức, Bãi nhiệm.
• Công chức: Có thêm hình thức Hạ bậc lương (với người không giữ chức vụ quản lý) và Giáng chức (với người giữ chức vụ quản lý).
• Viên chức: Khiển trách, Cảnh cáo, Cách chức (với viên chức quản lý), Buộc thôi việc.

5. Nguồn chi trả lương và Bảo hiểm thất nghiệp

Cán bộ, công chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước và không phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Ngược lại, viên chức hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và bắt buộc phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp.

Bảng so sánh tổng hợp cán bộ, công chức, viên chức

Việc nắm vững các tiêu chí trên không chỉ giúp người dân hiểu rõ về bộ máy quản lý mà còn giúp chính những người đang công tác trong khu vực công bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo đúng quy định của pháp luật.