Việc kiện toàn bộ máy chính quyền địa phương luôn là vấn đề trọng tâm trong cải cách hành chính tại Việt Nam. Mới đây, với việc thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 (số 65/2025/QH15), các quy định về nhân sự lãnh đạo UBND đã có những điều chỉnh đáng chú ý, đặc biệt là trong công tác điều động và cách chức.

Thẩm quyền điều động và cách chức lãnh đạo UBND các cấp

Theo quy định tại Điều 39 của luật mới, thẩm quyền quyết định đối với các chức danh chủ chốt trong Ủy ban nhân dân được phân cấp rõ ràng nhằm đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong quản lý:

• Cấp tỉnh: Thủ tướng Chính phủ giữ thẩm quyền quyết định điều động, cách chức đối với Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
• Cấp huyện và cấp xã: Chủ tịch UBND cấp trên trực tiếp (cấp tỉnh đối với cấp huyện, và cấp huyện đối với cấp xã) có quyền quyết định điều động, cách chức đối với các chức danh tương ứng ở cấp dưới.

Quy định này giúp tăng cường sự giám sát của cấp trên đối với hoạt động của chính quyền cấp dưới, đồng thời tạo cơ chế linh hoạt trong việc sắp xếp cán bộ phù hợp với yêu cầu thực tiễn của từng địa phương.

Các trường hợp bị cách chức theo quy định mới

Pháp luật hiện hành quy định rất nghiêm ngặt về các căn cứ để thực hiện việc cách chức. Cụ thể, một cá nhân đang giữ chức vụ Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND sẽ bị xem xét cách chức nếu thuộc một trong hai trường hợp sau:

1. Có hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
2. Không hoàn thành nhiệm vụ được giao, gây ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền.

Trích dẫn nguyên văn quy định tại Điều 39:

"Thủ tướng Chính phủ quyết định cách chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện quyết định cách chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp dưới trực tiếp khi có hành vi vi phạm pháp luật hoặc không hoàn thành nhiệm vụ được giao."

Kể từ thời điểm quyết định cách chức có hiệu lực thi hành, cá nhân đó sẽ chính thức chấm dứt việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của mình tại UBND.

Giải quyết bài toán khuyết nhân sự lãnh đạo

Một điểm quan trọng khác được Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 làm rõ là quy trình xử lý khi vị trí Chủ tịch UBND bị khuyết hoặc người đương nhiệm bị cách chức. Để đảm bảo hoạt động của địa phương không bị gián đoạn, Thường trực Hội đồng nhân dân cùng cấp sẽ trình quyết định giao quyền Chủ tịch UBND cho một cá nhân khác đảm nhiệm.

Người được giao quyền Chủ tịch sẽ điều hành mọi hoạt động cho đến khi Hội đồng nhân dân bầu ra được Chủ tịch mới theo đúng quy trình bầu cử cán bộ. Điều này thể hiện sự thận trọng và tính liên tục trong quản trị quốc gia tại cơ sở.