Từ ngày 16/12/2021, Nghị định 114/2021/NĐ-CP về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài chính thức có hiệu lực, thay thế cho Nghị định 56/2020/NĐ-CP trước đó. Đây là một bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nợ công, đảm bảo nguồn vốn vay được đổ vào các dự án hạ tầng thiết yếu và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Những hoạt động "cấm cửa" vốn vay nước ngoài

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất tại điểm a khoản 2 Điều 6 Nghị định 114/2021/NĐ-CP là việc bổ sung hoạt động tham quan khảo sát vào danh sách các nội dung không được sử dụng vốn vay nước ngoài. Quy định này nhằm chấm dứt tình trạng sử dụng vốn vay để thực hiện các chuyến đi không mang lại giá trị trực tiếp cho dự án, gây lãng phí nguồn lực quốc gia.

Cụ thể, nguyên tắc sử dụng vốn được quy định như sau:

"Vốn vay ODA, vay ưu đãi được sử dụng cho chi đầu tư phát triển, không sử dụng cho chi thường xuyên. Không sử dụng vốn vay nước ngoài cho các hoạt động đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực trừ trường hợp phục vụ chuyển giao công nghệ, kỹ năng vận hành trang thiết bị, máy móc; tham quan khảo sát; nộp thuế, trả các loại phí, lãi suất tiền vay; mua sắm ô tô trừ ô tô chuyên dụng được cấp có thẩm quyền quyết định; vật tư, thiết bị dự phòng cho quá trình vận hành sau khi dự án hoàn thành trừ một số vật tư, thiết bị dự phòng đặc biệt được cấp có thẩm quyền quyết định theo quy định của pháp luật; chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; chi phí hoạt động của Ban Quản lý dự án"

Như vậy, bên cạnh việc cấm dùng vốn vay để đi tham quan, khảo sát, Chính phủ cũng siết chặt việc mua sắm tài sản công như ô tô (trừ xe chuyên dụng) và các chi phí vận hành thường xuyên khác. Điều này buộc các chủ đầu tư phải tính toán kỹ lưỡng phương án tài chính, tách bạch giữa vốn vay và vốn đối ứng trong nước.

Thứ tự ưu tiên trong việc sử dụng nguồn lực ODA

Để tối ưu hóa nguồn lực, Điều 5 Nghị định 114/2021/NĐ-CP đã phân loại rõ ràng các lĩnh vực ưu tiên cho từng loại hình vốn vay:

• Vốn ODA không hoàn lại: Được ưu tiên cho các dự án phát triển hạ tầng xã hội, tăng cường năng lực, xây dựng chính sách, thể chế. Đặc biệt là các lĩnh vực cấp bách như phòng chống dịch bệnh, cứu trợ thảm họa và thích ứng với biến đổi khí hậu.
• Vốn vay ODA: Tập trung vào y tế, giáo dục, giáo dục nghề nghiệp và các hạ tầng kinh tế thiết yếu nhưng không có khả năng thu hồi vốn trực tiếp.
• Vốn vay ưu đãi: Chủ yếu dành cho các chương trình vay về để cho vay lại hoặc các dự án hạ tầng có khả năng tạo ra nguồn thu để hoàn trả nợ.

Trách nhiệm và tính minh bạch trong quản lý

Nghị định mới cũng nhấn mạnh nguyên tắc công khai, minh bạch và đề cao trách nhiệm giải trình. Mọi thông tin về chính sách hợp tác, lĩnh vực ưu tiên của các nhà tài trợ phải được công bố rộng rãi trên các cổng thông tin điện tử của Chính phủ và các Bộ ngành liên quan như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính.

Việc xác định các khoản mục chi đầu tư phát triển phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Đầu tư công 2019 và Luật Ngân sách nhà nước 2015. Điều này đảm bảo rằng mỗi đồng vốn vay nước ngoài đều được sử dụng đúng mục đích, mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Nếu quý khách hàng có bất kỳ vướng mắc nào liên quan đến các quy định về quản lý vốn ODA hoặc các thủ tục pháp lý liên quan, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chuyên sâu.