Sự cố rơi thang máy tại các tòa nhà cao tầng không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của cư dân. Khi rủi ro xảy ra, việc xác định trách nhiệm pháp lý thường trở thành tâm điểm tranh chấp giữa cư dân, Ban quản trị và đơn vị vận hành. Vậy pháp luật Việt Nam quy định như thế nào về vấn đề này?

Tiêu chuẩn an toàn thang máy nhà chung cư hiện nay

Theo quy định tại Thông tư 03/2021/TT-BXD, các tòa nhà chung cư phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn kỹ thuật về số lượng và chất lượng thang máy. Cụ thể:

• Nhà chung cư từ 05 tầng trở lên phải có ít nhất 01 thang máy; từ 10 tầng trở lên phải có ít nhất 02 thang máy.
• Phải có ít nhất 01 thang máy chuyên dụng có kích thước đảm bảo vận chuyển được băng ca cấp cứu.
• Thang máy phải trang bị đầy đủ thiết bị bảo vệ chống kẹt cửa, bộ cứu hộ tự động và hệ thống điện thoại liên lạc nội bộ.

Đặc biệt, hệ thống thang máy phải được bảo trì, bảo dưỡng định kỳ để đảm bảo vận hành an toàn tuyệt đối cho người sử dụng.

Trách nhiệm bảo trì thang máy thuộc về ai?

Để xác định ai phải chịu trách nhiệm khi có sự cố, trước hết cần làm rõ trách nhiệm quản lý và bảo trì. Căn cứ Thông tư 05/2024/TT-BXD, việc bảo trì phần sở hữu chung (bao gồm thang máy) được quy định như sau:

"Việc bảo trì phần sở hữu chung của nhà chung cư có nhiều chủ sở hữu phải thực hiện theo kế hoạch bảo trì đã được Hội nghị nhà chung cư thông qua và phải do đơn vị có năng lực tương ứng thực hiện."

Như vậy, nếu thang máy thuộc sở hữu chung, Ban quản trị hoặc đơn vị quản lý vận hành có trách nhiệm lập kế hoạch và thuê đơn vị chuyên môn bảo trì. Nếu sự cố xảy ra do lơ là trong công tác kiểm tra, bảo dưỡng, các đơn vị này sẽ phải liên đới chịu trách nhiệm.

Xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi rơi thang máy

Khi có thiệt hại về người hoặc tài sản do sự cố thang máy, việc bồi thường được thực hiện theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, Điều 605 quy định về bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra:

"Chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý, sử dụng nhà cửa, công trình xây dựng khác phải bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác đó gây thiệt hại cho người khác."

Tùy vào nguyên nhân cụ thể, trách nhiệm bồi thường sẽ được phân định như sau:

• Lỗi của đơn vị bảo trì: Nếu đơn vị kỹ thuật thực hiện bảo trì không đúng quy trình, thay thế linh kiện kém chất lượng dẫn đến rơi thang, đơn vị này phải bồi thường toàn bộ thiệt hại.
• Lỗi của Ban quản lý/Ban quản trị: Nếu đã phát hiện hỏng hóc nhưng không kịp thời sửa chữa hoặc không cảnh báo cư dân, đơn vị quản lý phải chịu trách nhiệm.
• Lỗi của người sử dụng: Theo khoản 4 Điều 585, nếu người bị thiệt hại có lỗi (ví dụ: cố tình phá hoại, sử dụng quá tải trọng dù đã có cảnh báo), họ sẽ không được bồi thường đối với phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra.

Trong trường hợp sự cố gây hậu quả nghiêm trọng về tính mạng, cơ quan chức năng có thể khởi tố vụ án hình sự để điều tra về hành vi vi phạm quy định về an toàn lao động hoặc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Lời khuyên pháp lý cho cư dân

Để bảo vệ quyền lợi của mình, cư dân cần chủ động giám sát hoạt động của Ban quản trị và yêu cầu công khai nhật ký bảo trì thang máy định kỳ. Khi xảy ra sự cố, cần giữ nguyên hiện trường, thu thập bằng chứng (hình ảnh, video, biên bản ghi nhận sự việc) và liên hệ ngay với luật sư để được hỗ trợ thủ tục yêu cầu bồi thường đúng quy định pháp luật.