Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay, bí mật kinh doanh được coi là "vũ khí" sống còn của mỗi doanh nghiệp. Tuy nhiên, tình trạng nhân viên cũ mang theo các bí mật này sang làm việc cho đối thủ cạnh tranh đang trở thành một vấn nạn nhức nhối, gây thiệt hại nặng nề về kinh tế và uy tín cho chủ sở hữu hợp pháp.

Hành vi đánh cắp bí mật kinh doanh gây thiệt hại nghiêm trọng cho doanh nghiệp (ảnh minh họa)

Bí mật kinh doanh là gì và điều kiện được bảo hộ?

Theo quy định tại khoản 23 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung năm 2009), bí mật kinh doanh là thông tin thu được từ hoạt động đầu tư tài chính, trí tuệ, chưa được bộc lộ và có khả năng sử dụng trong kinh doanh.

Khác với sáng chế hay nhãn hiệu, bí mật kinh doanh được bảo hộ tự động mà không cần đăng ký tại cơ quan nhà nước, miễn là đáp ứng đủ các điều kiện tại Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ 2005:

1. Không phải là hiểu biết thông thường và không dễ dàng có được;
2. Khi được sử dụng trong kinh doanh sẽ tạo cho người nắm giữ bí mật kinh doanh lợi thế so với người không nắm giữ hoặc không sử dụng bí mật kinh doanh đó;
3. Được chủ sở hữu bảo mật bằng các biện pháp cần thiết để bí mật kinh doanh đó không bị bộc lộ và không dễ dàng tiếp cận được.

Ví dụ: Một công thức pha chế nước giải khát độc quyền tạo nên hương vị riêng biệt, nếu được doanh nghiệp áp dụng các biện pháp bảo mật nghiêm ngặt (như ký cam kết bảo mật, giới hạn người tiếp cận), thì hoàn toàn đủ điều kiện là bí mật kinh doanh.

Hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh theo Luật Sở hữu trí tuệ

Tại thời điểm năm 2019, các hành vi bị coi là xâm phạm quyền đối với bí mật kinh doanh được quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 127 Luật Sở hữu trí tuệ 2005. Các hành vi này bao gồm:

• Tiếp cận, thu thập thông tin thuộc bí mật kinh doanh bằng cách chống lại các biện pháp bảo mật của người kiểm soát hợp pháp;
• Bộc lộ, sử dụng thông tin thuộc bí mật kinh doanh mà không được phép của chủ sở hữu;
• Vi phạm hợp đồng bảo mật hoặc lừa gạt, xui khiến, mua chuộc người có nghĩa vụ bảo mật nhằm tiếp cận bí mật kinh doanh;
• Sử dụng, bộc lộ bí mật kinh doanh dù đã biết hoặc có nghĩa vụ phải biết bí mật đó do người khác thu được bất hợp pháp.

Việc tiết lộ bí mật kinh doanh cho đối thủ là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng (ảnh minh họa)

Góc nhìn từ Luật Cạnh tranh 2018

Cần lưu ý rằng, kể từ ngày 01/07/2019, Luật Cạnh tranh 2018 đã chính thức có hiệu lực. Theo khoản 1 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018, hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh dưới các hình thức như tiếp cận trái phép, tiết lộ hoặc sử dụng bí mật kinh doanh mà không được phép của chủ sở hữu nhằm mục đích cạnh tranh được coi là hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm.

Như vậy, nếu anh H (nhân viên cũ) mang công thức của Công ty A sang cho Công ty B sử dụng, cả anh H và Công ty B đều có thể bị xử lý về hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và vi phạm pháp luật về cạnh tranh.

Doanh nghiệp cần làm gì để bảo vệ mình?

Để có cơ sở pháp lý vững chắc khi xảy ra tranh chấp, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện các biện pháp sau:

1. Xây dựng quy chế bảo mật: Ban hành nội quy, quy định rõ ràng về danh mục thông tin mật và quy trình tiếp cận thông tin.
2. Ký kết thỏa thuận bảo mật (NDA): Đây là bằng chứng quan trọng nhất để chứng minh nhân viên có nghĩa vụ bảo mật và đã vi phạm cam kết.
3. Củng cố chứng cứ: Khi phát hiện vi phạm, cần nhanh chóng thu thập các bằng chứng như email, lịch sử truy cập hệ thống, hoặc các sản phẩm tương tự của đối thủ có dấu hiệu sử dụng bí mật của mình.
4. Yêu cầu cơ quan chức năng can thiệp: Doanh nghiệp có thể khởi kiện ra Tòa án hoặc yêu cầu cơ quan thanh tra chuyên ngành xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Việc bảo vệ bí mật kinh doanh không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là chiến lược quản trị nhân sự và công nghệ. Doanh nghiệp cần tỉnh táo và quyết liệt để bảo vệ thành quả đầu tư của mình trước những hành vi trục lợi bất chính.