Chính sách tinh giản biên chế là một trong những nhiệm vụ then chốt trong tiến trình sắp xếp, đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống công quyền theo quy định của Luật Viên chức 2010. Nhằm giải quyết bài toán kinh phí khi thực hiện tinh giản đội ngũ viên chức tại các cơ quan, đơn vị sự nghiệp, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 53/2026/TT-BTC hướng dẫn chi tiết việc xác định nguồn, lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí, bảo đảm tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc của Luật Ngân sách Nhà nước 2015 và các quy định hiện hành của Chính phủ về tinh giản biên chế.

Nguồn kinh phí tinh giản biên chế đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ hoàn toàn

Theo hướng dẫn tại Thông tư 53/2026/TT-BTC, đối với đội ngũ viên chức công tác tại hai nhóm đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ cao gồm:

• Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư (nhóm 1);
• Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên (nhóm 2).

Về nguyên tắc chủ đạo, toàn bộ nguồn kinh phí chi trả cho các chế độ, chính sách tinh giản biên chế được trích từ nguồn thu hoạt động sự nghiệp của chính đơn vị theo đúng thẩm quyền tự chủ tài chính được pháp luật trao cho người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập.

Trường hợp thiếu kinh phí: Thứ tự ưu tiên sử dụng 4 quỹ tài chính hợp pháp

Trên thực tế quản lý tài chính, không ít đơn vị công lập nhóm 1 và nhóm 2 gặp khó khăn về dòng tiền hoặc nguồn thu hoạt động sự nghiệp phát sinh trong kỳ không đủ để chi trả cùng lúc các khoản trợ cấp thôi việc hay trợ cấp nghỉ hưu trước tuổi cho các nhân sự thuộc diện tinh giản. Để tháo gỡ khó khăn này, nhà nước cho phép đơn vị được chủ động sử dụng các quỹ tài chính hợp pháp đã được trích lập.

Cụ thể, đơn vị được phép sử dụng 4 quỹ tài chính theo đúng thứ tự ưu tiên luật định sau đây:

1. Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp: Nguồn quỹ này được ưu tiên trích dùng đầu tiên để bảo đảm quyền lợi tài chính cho viên chức diện tinh giản biên chế.
2. Quỹ bổ sung thu nhập: Được sử dụng kế tiếp khi nguồn Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp chưa đủ đáp ứng nhu cầu chi trả.
3. Quỹ khen thưởng: Được huy động tiếp tục nếu sau khi đã dùng Quỹ bổ sung thu nhập mà vẫn còn thiếu hụt kinh phí.
4. Quỹ phúc lợi: Là nguồn dự phòng cuối cùng được phép trích ra để giải quyết dứt điểm các khoản trợ cấp cho người lao động.

Các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ chủ động rà soát phương án sử dụng các quỹ trích lập để chi trả chính sách tinh giản biên chế (ảnh minh họa)

Ngoài 4 quỹ kể trên, quy định tại Thông tư 53/2026/TT-BTC cũng cho phép các đơn vị sự nghiệp nhóm 1 và nhóm 2 được vận dụng nguồn kinh phí cải cách tiền lương còn dư được trích lập từ nguồn thu sự nghiệp và các nguồn thu hợp pháp khác (bao gồm cả nguồn thu phí được trích để lại theo quy định) để hoàn thành việc chi trả chế độ tinh giản biên chế.

Đơn vị sự nghiệp nhóm 3 và nhóm 4: Cơ chế hỗ trợ từ ngân sách nhà nước

Đối với các đơn vị chưa tự chủ toàn phần, cơ chế bảo đảm nguồn kinh phí tinh giản biên chế được phân chia rành mạch giữa nguồn tự cân đối của đơn vị và nguồn do ngân sách nhà nước cấp theo nguyên tắc của Luật Ngân sách Nhà nước 2015:

• Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (nhóm 3);
• Đơn vị sự nghiệp công lập do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên (nhóm 4).

Căn cứ theo Thông tư 53/2026/TT-BTC, nguồn kinh phí giải quyết chính sách được thực hiện như sau:

1. Sử dụng dự toán ngân sách nhà nước giao hàng năm: Đơn vị sử dụng kinh phí chi thường xuyên được giao trong dự toán để thanh toán các khoản: trợ cấp một lần bằng 03 tháng tiền lương hiện hưởng; tiền lương và chi phí đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế trong thời gian đi học nghề; trợ cấp kinh phí học nghề theo quy định.
2. Ngân sách nhà nước bố trí kinh phí thực hiện: Đối với các khoản trợ cấp thôi việc, trợ cấp nghỉ hưu trước tuổi và các chính sách chuyển công tác khác, ngân sách nhà nước sẽ bố trí nguồn kinh phí bổ sung theo dự toán thẩm định của cơ quan tài chính có thẩm quyền.

Trách nhiệm quản lý, lập dự toán và quyết toán kinh phí

Để bảo đảm chế độ chính sách được triển khai minh bạch, đúng pháp luật, thủ trưởng đơn vị và bộ phận kế toán cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định nghiệp vụ:

• Lập dự toán chi tiết: Hàng năm, căn cứ kế hoạch tinh giản biên chế đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, đơn vị sự nghiệp lập phương án kinh phí và nhu cầu sử dụng các quỹ gửi cơ quan quản lý cấp trên và cơ quan tài chính cùng cấp để làm căn cứ cân đối ngân sách.
• Chi trả dứt điểm và đúng thứ tự: Việc sử dụng 4 quỹ tài chính phải thực hiện tuần tự từ Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp cho đến Quỹ phúc lợi, tuyệt đối không được tùy tiện cắt giảm hay làm sai lệch mục đích trích lập các quỹ của tập thể viên chức, người lao động theo Luật Viên chức 2010.
• Quyết toán và lưu trữ chứng từ: Mọi khoản chi trả kinh phí tinh giản biên chế phải có đầy đủ chứng từ hợp lệ, danh sách ký nhận hoặc ủy nhiệm chi qua tài khoản cá nhân của người thụ hưởng, được tổng hợp vào báo cáo tài chính năm và chịu sự kiểm tra, quyết toán của cơ quan tài chính nhà nước theo quy định.

Nắm vững quy định về nguồn kinh phí và thứ tự sử dụng 4 quỹ tài chính là cơ sở then chốt giúp các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người lao động, đồng thời hoàn thành mục tiêu sắp xếp, tinh gọn bộ máy hoạt động một cách hiệu quả và đúng quy định pháp luật.