Làn sóng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống số hóa đang tái định hình toàn bộ thị trường lao động. Không ít người lao động đứng trước nguy cơ bị đào thải hoặc mất việc làm khi các quy trình truyền thống được thay thế bằng máy móc và thuật toán thông minh. Nhằm bảo vệ lực lượng lao động trước biến động mang tính thời đại này, Luật Chuyển đổi số 2025 chính thức xác lập nghĩa vụ pháp lý mang tính ràng buộc đối với doanh nghiệp và người sử dụng lao động trong việc đào tạo, bồi dưỡng và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho nhân sự của mình.

Trách nhiệm pháp lý bắt buộc của doanh nghiệp từ ngày 01/7/2026

Căn cứ quy định tại khoản 5 Điều 17 Luật Chuyển đổi số 2025, doanh nghiệp và các tổ chức sử dụng lao động có trách nhiệm tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, phổ cập năng lực số cơ bản cho người lao động. Đặc biệt, người sử dụng lao động phải chủ động đào tạo, hướng dẫn chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao năng lực số phù hợp nhu cầu thị trường đối với những lao động đang đứng trước nguy cơ mất việc làm do chuyển đổi số.

Quy định này đánh dấu một bước chuyển biến căn bản trong triết lý quản trị nguồn nhân lực: đào tạo chuyển đổi nghề không còn là chính sách khuyến khích nội bộ tùy nghi mà đã trở thành trách nhiệm pháp lý gắn liền với quyền lợi của người lao động. Thay vì đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động khi công nghệ thay thế vị trí làm việc, doanh nghiệp phải ưu tiên các giải pháp đào tạo lại để giữ chân hoặc hỗ trợ chuyển đổi công việc cho nhân sự.

Mối liên kết chặt chẽ giữa Luật Chuyển đổi số và Bộ luật Lao động

Quy định về nghĩa vụ đào tạo số không tách rời mà phối hợp đồng bộ với các nguyên tắc bảo vệ việc làm tại Bộ luật Lao động 2019. Cụ thể, khi có sự thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc quy trình sản xuất kinh doanh ảnh hưởng đến việc làm của nhiều người lao động, người sử dụng lao động có nghĩa vụ xây dựng và thực hiện phương án sử dụng lao động theo quy định tại Điều 42 Bộ luật Lao động 2019 và Điều 44 Bộ luật Lao động 2019.

Trong phương án sử dụng lao động, việc đào tạo lại người lao động để tiếp tục sử dụng vào các vị trí công việc mới là biện pháp ưu tiên hàng đầu trước khi tính đến việc cắt giảm nhân sự. Việc Luật Chuyển đổi số 2025 làm rõ tiêu chí đào tạo năng lực số phù hợp nhu cầu thị trường tạo cơ sở pháp lý vững chắc hơn để người lao động và tổ chức đại diện người lao động giám sát việc thực thi của người sử dụng lao động.

Vai trò của Nhà nước và khung chính sách hỗ trợ phát triển kỹ năng nghề

Không chỉ đặt gánh nặng lên vai doanh nghiệp, hệ thống pháp luật còn quy định đồng bộ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước. Theo Điều 6 Luật Chuyển đổi số 2025, một trong những nguyên tắc cốt lõi của tiến trình chuyển đổi số quốc gia là phổ cập, phát triển năng lực số cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và toàn dân; đồng thời hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, chuyển đổi nghề nghiệp đối với lực lượng lao động bị ảnh hưởng hoặc mất việc làm do quá trình chuyển đổi số.

Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 224/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chuyển đổi số nhằm quy định chi tiết các cơ chế phối hợp đào tạo, phát triển nguồn nhân lực số. Bên cạnh đó, theo định hướng từ Luật Việc làm 2025 cùng Nghị định 138/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Việc làm về phát triển kỹ năng nghề, các cơ chế tài chính từ ngân sách nhà nước và Quỹ bảo hiểm thất nghiệp sẽ đồng hành, hỗ trợ kinh phí đào tạo nghề, duy trì việc làm cho các đơn vị sử dụng lao động có kế hoạch bồi dưỡng nâng cao tay nghề số cho nhân sự.

Doanh nghiệp và người lao động cần chủ động chuẩn bị những gì?

Để thích ứng hiệu quả với các quy định mới và tránh các tranh chấp lao động phát sinh, doanh nghiệp và người lao động cần thực hiện các giải pháp thiết thực sau:

• Đối với doanh nghiệp: Cần chủ động rà soát cơ cấu việc làm, xác định rõ các vị trí chịu tác động trực tiếp của tự động hóa và công nghệ số; xây dựng kế hoạch đào tạo lại, bồi dưỡng kỹ năng công nghệ hàng năm; tận dụng các gói hỗ trợ phát triển kỹ năng nghề của Nhà nước để tối ưu chi phí.
• Đối với người lao động: Cần chủ động trang bị tư duy số, tích cực tham gia các khóa học nâng cao nghiệp vụ, thích ứng linh hoạt với các phần mềm, công cụ làm việc hiện đại thay vì thụ động chờ đợi sự sắp xếp của tổ chức.
• Đối với tổ chức công đoàn cơ sở: Cần tăng cường đối thoại, thương lượng tập thể nhằm đưa nội dung cam kết đào tạo chuyển đổi nghề vào thỏa ước lao động tập thể, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động.

Chuyển đổi số là xu thế tất yếu của nền kinh tế hiện đại. Việc luật hóa trách nhiệm đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp không chỉ giúp bảo đảm an sinh xã hội mà còn giúp cộng đồng doanh nghiệp xây dựng được đội ngũ nhân lực chất lượng cao, linh hoạt và sẵn sàng bứt phá trong kỷ nguyên số.