Kể từ ngày 01/01/2020, khi Nghị định 100/2019/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, dư luận xã hội đặc biệt quan tâm đến các quy định mới về xử phạt vi phạm giao thông. Một trong những điểm gây xôn xao nhất chính là việc siết chặt quy định thắt dây an toàn đối với tất cả người ngồi trên xe ô tô, bao gồm cả người ngồi ở hàng ghế phía sau. Tuy nhiên, khi đối chiếu với văn bản luật cao nhất là Luật Giao thông đường bộ 2008, nhiều chuyên gia và người dân đã chỉ ra những điểm mâu thuẫn khó hiểu.

Mức phạt tăng mạnh: Tài xế và hành khách đều 'váng đầu'

Theo quy định tại khoản 3 Điều 5 Nghị định 100/2019/NĐ-CP, Chính phủ đã quy định mức xử phạt rất nghiêm khắc đối với người điều khiển xe ô tô liên quan đến lỗi thắt dây an toàn. Cụ thể:

"Phạt tiền từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với người điều khiển xe thực hiện hành vi vi phạm sau đây:
p) Không thắt dây an toàn khi điều khiển xe chạy trên đường;
q) Chở người trên xe ô tô không thắt dây an toàn (tại vị trí có trang bị dây an toàn) khi xe đang chạy."

Như vậy, không chỉ bản thân tài xế phải thắt dây, mà nếu hành khách trên xe (tại bất kỳ vị trí nào có trang bị dây) không thắt dây, tài xế cũng sẽ bị liên đới xử phạt. Đây là một áp lực rất lớn đối với những người lái xe kinh doanh vận tải như taxi, xe khách, bởi việc nhắc nhở hành khách đôi khi gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, bản thân người ngồi trên xe cũng không đứng ngoài cuộc. Tại khoản 5 Điều 11 Nghị định 100/2019/NĐ-CP quy định:

"Phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng đối với người được chở trên xe ô tô không thắt dây an toàn (tại vị trí có trang bị dây an toàn) khi xe đang chạy."

So với Nghị định 46/2016/NĐ-CP trước đây, mức phạt này đã tăng lên gấp nhiều lần, đồng thời mở rộng đối tượng bị phạt trực tiếp là hành khách, thay vì chỉ tập trung vào tài xế như trước.

Sự 'vênh' nhau khó hiểu giữa Luật và Nghị định

Điểm gây tranh cãi pháp lý gay gắt nhất nằm ở chỗ: Nghị định (văn bản dưới luật) lại quy định rộng hơn và khắt khe hơn so với Luật (văn bản có giá trị pháp lý cao hơn). Cụ thể, tại khoản 2 Điều 9 Luật Giao thông đường bộ 2008 chỉ quy định:

"Xe ô tô có trang bị dây an toàn thì người lái xe và người ngồi hàng ghế phía trước trong xe ô tô phải thắt dây an toàn."

Rõ ràng, Luật chỉ yêu cầu thắt dây an toàn cho người lái và người ngồi hàng ghế phía trước. Luật hoàn toàn không nhắc đến nghĩa vụ này đối với người ngồi hàng ghế phía sau. Trong khi đó, Nghị định 100/2019/NĐ-CP lại căn cứ vào việc "vị trí có trang bị dây an toàn" để xử phạt tất cả mọi người trên xe.

Theo nguyên tắc pháp lý, Nghị định là văn bản hướng dẫn thi hành Luật, không được quy định trái hoặc vượt quá phạm vi của Luật. Việc Nghị định đưa ra chế tài xử phạt cho một hành vi mà Luật không cấm (hoặc không bắt buộc) đã tạo nên một tiền lệ gây băn khoăn cho các luật sư và những người làm công tác pháp luật.

Lời khuyên cho người tham gia giao thông trong bối cảnh hiện tại

Mặc dù có sự mâu thuẫn về mặt văn bản, nhưng xét dưới góc độ an toàn, việc thắt dây an toàn ở mọi vị trí là vô cùng cần thiết. Các nghiên cứu an toàn giao thông đã chỉ ra rằng, người ngồi sau không thắt dây khi xảy ra va chạm có thể bị văng về phía trước với lực rất lớn, gây nguy hiểm cho chính họ và cả những người ngồi ghế trước.

Trong bối cảnh lực lượng chức năng đang thực hiện quyết liệt Nghị định 100/2019/NĐ-CP, người dân nên lưu ý:

• Đối với tài xế: Luôn nhắc nhở hành khách thắt dây an toàn ngay khi lên xe để tránh bị phạt oan từ 800.000 - 1.000.000 đồng.
• Đối với hành khách: Hãy chủ động thắt dây an toàn ở bất kỳ vị trí nào có trang bị dây, vừa để bảo vệ tính mạng, vừa để tránh bị phạt tiền đến 500.000 đồng.
• Đối với xe kinh doanh: Chủ xe nên dán các biển báo nhắc nhở thắt dây an toàn tại các vị trí ghế ngồi để hành khách dễ dàng quan sát và thực hiện.

Hy vọng trong thời gian tới, khi sửa đổi Luật Giao thông đường bộ 2008, các nhà làm luật sẽ bổ sung quy định này vào Luật để đảm bảo tính thống nhất và thượng tôn pháp luật.