Cuộc chiến phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và bảo đảm an ninh trật tự luôn là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo vệ bình yên cho cuộc sống nhân dân cũng như thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Nhằm đáp ứng yêu cầu mới của sự nghiệp cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Quốc hội khóa XVI đã ban hành Nghị quyết 34/2026/QH16 về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án. Trong đó, hệ thống chỉ tiêu và các nhiệm vụ trọng yếu áp dụng từ năm 2027 được xem là những 'thước đo thép' đối với các cơ quan tiến hành tố tụng và các lực lượng chức năng.

1. Hệ thống chỉ tiêu phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật từ năm 2027 có gì đột phá?

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Nghị quyết 34/2026/QH16, kể từ năm 2027, công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật phải thực hiện hàng loạt chỉ tiêu định lượng nghiêm ngặt và toàn diện, cụ thể:

• Kéo giảm mạnh tội phạm trật tự xã hội: Toàn lực lượng phấn đấu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội; song song đó là tăng cường các giải pháp phòng ngừa xã hội và nghiệp vụ để kéo giảm bền vững, không để tội phạm bùng phát.
• Tiếp nhận và giải quyết tin báo tố giác tội phạm: Thụ lý 100% tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Bảo đảm 100% việc giải quyết đúng thời hạn luật định; tỷ lệ giải quyết chung phải đạt trên 88% tổng số thụ lý, đặc biệt nguồn tin liên quan đến hành vi xâm hại trẻ em phải đạt trên 95%.
• Khởi tố điều tra nghiêm minh, đúng pháp luật: 100% vụ việc khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm phải được khởi tố vụ án hình sự để tiến hành điều tra. Triệt để giảm mạnh số người bị tạm giữ hình sự sau đó phải chuyển xử lý hành chính vì hành vi không cấu thành tội phạm.
• Tỷ lệ điều tra khám phá án: Tỷ lệ khám phá các loại tội phạm đạt trên 75%; riêng các vụ án rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng phải đạt từ 90% trở lên.
• Nguyên tắc thượng tôn pháp luật: Khởi tố, điều tra đúng người, đúng tội, đúng quy định pháp luật; kiên quyết không bỏ lọt tội phạm và tuyệt đối không để xảy ra oan sai đối với người vô tội.
• Kiểm soát đối tượng truy nã: Hạn chế tối đa phát sinh người bị truy nã mới, đồng thời giảm ít nhất 5% số người bị truy nã trong nước so với năm liền kề trước đó.
• Chấm dứt việc lạm dụng tạm đình chỉ: Không để xảy ra việc tạm đình chỉ hoặc đình chỉ điều tra thiếu căn cứ pháp luật; định kỳ rà soát các hồ sơ đang tạm đình chỉ nhằm giảm ít nhất 5% số vụ việc tạm đình chỉ giải quyết và số vụ tạm đình chỉ điều tra so với năm trước.
• Đột phá trong thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế: Cơ quan tố tụng và cơ quan hữu quan phối hợp chặt chẽ để thu hồi tiền, tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt đạt trên 60%; trong đó tỷ lệ thu hồi ngay từ giai đoạn điều tra phải đạt từ 65% trở lên trên tổng giá trị thu hồi thực tế.
• Chuyển giao tức thời từ thanh tra, kiểm toán: Nâng cao hiệu lực công tác thanh tra, kiểm toán; chuyển ngay 100% vụ việc có dấu hiệu tội phạm cho Cơ quan điều tra để xem xét khởi tố vụ án hình sự.
• Bảo đảm an toàn giao thông và phòng cháy, chữa cháy: Kéo giảm tối thiểu 5% cả 3 tiêu chí: số vụ tai nạn giao thông, số người chết và số người bị thương so với năm trước; giảm ít nhất 5% số vụ cháy từ cấp III trở lên.
• Mục tiêu làm sạch địa bàn ma túy: Từ năm 2029 trở đi, hằng năm giảm ít nhất 5% số người nghiện và người sử dụng trái phép chất ma túy; hướng tới mốc năm 2030 đạt ít nhất 50% địa bàn cấp xã và 20% địa bàn cấp tỉnh hoàn toàn không có ma túy.
• Bảo vệ môi trường và phản hồi tư pháp: Giảm mạnh các 'điểm nóng' ô nhiễm môi trường nghiêm trọng; bảo đảm 100% kiến nghị, kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân được các cơ quan hữu quan trả lời, khắc phục đúng thời hạn và đúng pháp luật.

2. Chính phủ chịu trách nhiệm triển khai những nhiệm vụ trọng tâm nào?

Để hoàn thành hệ thống chỉ tiêu đầy thách thức trên, tại khoản 2 Điều 2 Nghị quyết 34/2026/QH16, Quốc hội đã giao Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tập trung thực hiện các nhiệm vụ then chốt:

• Thanh tra, kiểm tra các lĩnh vực nhạy cảm: Siết chặt kỷ cương, tăng cường kiểm tra chuyên ngành và xử lý nghiêm vi phạm hành chính trong các lĩnh vực có nguy cơ sai phạm cao như đất đai, khoáng sản, bảo vệ môi trường, sở hữu trí tuệ, an toàn vệ sinh thực phẩm, dược phẩm và vật tư y tế.
• Phòng ngừa xã hội đi đôi với phòng ngừa nghiệp vụ: Tăng cường quản lý nhà nước về an ninh nguồn nước, kiểm soát chặt chẽ hóa chất độc hại, chất phóng xạ, vật liệu nổ và chất dễ cháy.
• Bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong tố tụng: Chống lạm dụng các biện pháp bắt giữ, tạm giữ, tạm giam; nghiêm cấm mọi hành vi bức cung, dùng nhục hình, tra tấn hoặc bất kỳ hình thức đối xử vô nhân đạo nào xâm phạm đến thân thể, tính mạng, sức khỏe của can phạm, bị can, bị cáo.
• Đấu tranh không khoan nhượng với các loại tội phạm nguy hiểm: Tập trung triệt phá tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao trên không gian mạng, tội phạm rửa tiền, buôn lậu, xâm hại trẻ em, tội phạm ma túy và hành vi gây lãng phí, thất thoát nguồn lực công.
• Áp dụng sớm các biện pháp ngăn chặn tẩu tán tài sản: Kịp thời phong tỏa tài khoản ngân hàng, kê biên tài sản, tạm giữ giấy tờ tài liệu chứng minh quyền sở hữu ngay từ khi phát hiện dấu hiệu vi phạm để phục vụ thi hành án, đồng thời bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự, không làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh lành mạnh của doanh nghiệp và quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba ngay tình.
• Hiện đại hóa công tác giám định tư pháp và định giá tài sản: Rút ngắn thời gian và nâng cao chất lượng giám định chuyên sâu, đặc biệt trong các vụ án kinh tế, tài chính phức tạp liên quan đến thị trường chứng khoán, cổ phần doanh nghiệp, tài sản số, tài sản mã hóa và các quyền tài sản mới phát sinh.

3. Thẩm quyền cụ thể hóa và cơ chế điều chỉnh chỉ tiêu khi phát sinh thực tiễn

Triển khai một nghị quyết có tầm vóc lớn đòi hỏi tính chủ động và linh hoạt từ phía các cơ quan tư pháp và cơ quan hành pháp:

Trách nhiệm cụ thể hóa của thủ trưởng các ngành tư pháp, nội chính

Theo Điều 7 Nghị quyết 34/2026/QH16, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Bộ trưởng Bộ Tư pháp có nhiệm vụ trực tiếp cụ thể hóa, định lượng các chỉ tiêu phù hợp với đặc thù ngành. Đặc biệt, người đứng đầu các ngành được quyền giao chỉ tiêu cao hơn nhằm tạo động lực thi đua, nâng cao hiệu quả công tác và định kỳ báo cáo Quốc hội giám sát tối cao.

Cơ chế linh hoạt điều chỉnh chỉ tiêu theo thực tiễn phát triển

Quy định tại Điều 8 Nghị quyết 34/2026/QH16 khẳng định: trong trường hợp cần thiết nhằm đáp ứng kịp thời diễn biến phức tạp của tình hình kinh tế - xã hội, Quốc hội sẽ xem xét điều chỉnh các chỉ tiêu, nhiệm vụ. Trong thời gian giữa hai kỳ họp Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thẩm quyền xem xét, quyết định điều chỉnh và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất để bảo đảm việc thực thi luật pháp không bị gián đoạn hay thiếu tính khả thi.