Trong xu thế chuyển đổi số mạnh mẽ của nền kinh tế, việc gắn nhãn hàng hóa truyền thống kết hợp nhãn điện tử (e-label) đang trở thành giải pháp tối ưu cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các công cụ nhận diện mới như mã số, mã vạch thông minh, hộ chiếu số hay truy xuất nguồn gốc sản phẩm trên không gian mạng đặt ra câu hỏi lớn: Nhãn hàng hóa và nhãn điện tử hiện nay do cơ quan nào chịu trách nhiệm quản lý nhà nước? Thẩm quyền và phạm vi kiểm soát này được phân định chặt chẽ ra sao giữa các bộ ngành liên quan?

1. Cơ quan nào chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về nhãn hàng hóa và nhãn điện tử?

Căn cứ theo quy định tại Nghị định 225/2026/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ chính là cơ quan chủ quản thực hiện quản lý nhà nước về nhãn hàng hóa và nhãn điện tử trên phạm vi toàn quốc.

Cụ thể, đối chiếu quy định tại điểm e khoản 10 Điều 2 Nghị định 225/2026/NĐ-CP, trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa, Bộ Khoa học và Công nghệ có nhiệm vụ trọng tâm:

“Thực hiện quản lý nhà nước về mã số, mã vạch, nhãn hàng hóa, nhãn điện tử, hộ chiếu số và truy xuất nguồn gốc của sản phẩm, hàng hóa; xây dựng, quản lý, vận hành, duy trì và khai thác hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia;”

Như vậy, cơ quan thống nhất đầu mối thiết lập các tiêu chuẩn, hành lang pháp lý, quy chế kỹ thuật cũng như điều phối công tác giám sát đối với nhãn hàng hóa (cả dạng nhãn vật lý truyền thống và dạng nhãn điện tử) trên thị trường chính là Bộ Khoa học và Công nghệ.

2. Nội dung và phạm vi quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ

Quản lý nhãn hàng hóa không dừng lại ở việc xem xét các nội dung in ấn đơn thuần, mà là một hệ thống toàn diện gắn kết chặt chẽ với hạ tầng số quốc gia và chất lượng lưu thông sản phẩm.

2.1. Quản lý đồng bộ nhãn hàng hóa, nhãn điện tử và hệ sinh thái định danh số

Theo điểm e khoản 10 Điều 2 Nghị định 225/2026/NĐ-CP, Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý đồng bộ các yếu tố:

• Nhãn hàng hóa truyền thống: Quy định các nội dung bắt buộc phải thể hiện trên nhãn vật lý theo chuẩn mực pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và minh bạch thông tin thương mại.
• Nhãn điện tử (E-label): Quy định cách thức hiển thị thông tin trực tuyến, qua mã QR, NFC hoặc các vi mạch tích hợp trên hàng hóa nhằm giảm chi phí đóng gói cồng kềnh cho doanh nghiệp mà vẫn cung cấp trọn vẹn thông số.
• Mã số, mã vạch và hộ chiếu số (Digital Product Passport): Tạo lập danh tính số hóa cho từng danh mục sản phẩm phục vụ giám sát chuỗi cung ứng.
• Truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa: Đảm bảo khả năng xác thực nguồn gốc từ khâu nguyên liệu thô, sản xuất đến phân phối tay người tiêu dùng.
• Hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia: Xây dựng, quản lý, vận hành và duy trì cơ sở dữ liệu lớn để kiểm soát luân chuyển hàng hóa toàn diện.

2.2. Gắn kết quản lý nhãn hàng hóa với quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa

Nhãn hàng hóa và nhãn điện tử là phương tiện phản ánh chất lượng thực tế. Do đó, theo điểm c khoản 10 Điều 2 Nghị định 225/2026/NĐ-CP, Bộ Khoa học và Công nghệ đảm nhiệm vai trò đầu mối chịu trách nhiệm trước Chính phủ thống nhất quản lý chất lượng hàng hóa:

• Chủ trì phối hợp cùng các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành cơ chế, định hướng chính sách, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng.
• Quản lý chất lượng sản phẩm trong quá trình sản xuất trong nước và hoạt động xuất nhập khẩu tại cửa khẩu.
• Giám sát chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường thực tế cũng như trên môi trường số, các sàn thương mại điện tử và nền tảng số.
• Thực hiện các đợt thanh tra, kiểm tra đột xuất và định kỳ, xử lý nghiêm minh các vi phạm về gian lận nhãn mác, thông tin sai lệch hay đánh lừa người dùng.

3. Cơ chế phối hợp liên ngành trong việc kiểm tra, xử lý nhãn hàng hóa

Mặc dù Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò điều phối quản lý nhà nước thống nhất, việc thực thi các quy chuẩn về nhãn hàng hóa và nhãn điện tử luôn có sự phối hợp đa ngành chặt chẽ:

• Bộ Công Thương (Lực lượng Quản lý thị trường): Kiểm tra việc chấp hành ghi nhãn tại các điểm bán buôn, bán lẻ, siêu thị và kho vận; đấu tranh chống hàng giả, hàng nhái nhãn mác thương hiệu.
• Bộ Tài chính (Cơ quan Hải quan): Kiểm soát nhãn gốc, nhãn phụ và thông tin xuất xứ đối với hàng hóa xuất nhập khẩu ngay tại các cửa khẩu, cảng biển theo quy định hải quan.
• Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Quản lý các nội dung ghi nhãn chuyên ngành đặc thù như dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, giống cây trồng, vật nuôi và hóa chất nông nghiệp.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Chỉ đạo các Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng các cơ quan chức năng địa phương thường xuyên rà soát hoạt động công bố hợp quy, ghi nhãn của cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn.

4. Hiệu lực thi hành và những lưu ý pháp lý sống còn cho doanh nghiệp

Quy định về thẩm quyền quản lý nhà nước của Bộ Khoa học và Công nghệ theo Nghị định 225/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026, thay thế cho Nghị định 55/2025/NĐ-CP trước đây.

Để tránh bị xử phạt hành chính hoặc bị đình chỉ lưu thông hàng hóa, các doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu và phân phối cần lưu ý:

1. Tuân thủ đúng quy định thể hiện nội dung: Rà soát đầy đủ tên hàng hóa, tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm, xuất xứ hàng hóa cùng các nội dung bắt buộc theo tính chất riêng biệt của từng nhóm sản phẩm.
2. Ứng dụng nhãn điện tử đúng chuẩn: Khi tích hợp mã phản hồi nhanh (QR Code) hoặc liên kết điện tử, dữ liệu hiển thị phải phản ánh trung thực, đầy đủ và dễ dàng tiếp cận mà không yêu cầu người tiêu dùng phải qua các ứng dụng trả phí hay phức tạp.
3. Chủ động đăng ký mã số, mã vạch và truy xuất nguồn gốc: Đảm bảo mã định danh của sản phẩm được đăng ký chính danh tại cơ quan có thẩm quyền thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, tạo tiền đề tham gia vào hệ thống hộ chiếu số và cơ sở dữ liệu giám sát quốc gia.