Trong đời sống gia đình Việt Nam, việc người vợ đảm nhận vai trò "tay hòm chìa khóa", quản lý chi tiêu chung là một nét văn hóa phổ biến. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc quản lý tài chính gia đình và hành vi kiểm soát quá mức dẫn đến bạo lực kinh tế đôi khi rất mong manh. Ít ai biết rằng, theo quy định pháp luật hiện hành (tính đến năm 2018), hành vi vợ "lột sạch" lương của chồng có thể bị xử phạt hành chính lên đến 500.000 đồng.

Hành vi bạo lực về kinh tế trong gia đình là gì?

Khái niệm bạo lực gia đình thường khiến nhiều người liên tưởng đến các hành vi xâm phạm thân thể. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam quy định rất rõ về các hình thức bạo lực khác, trong đó có bạo lực về kinh tế. Tại thời điểm năm 2018, các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực này được điều chỉnh bởi Nghị định 167/2013/NĐ-CP.

Cụ thể, quy định về hành vi bạo lực kinh tế được nêu rõ tại Điều 56 Nghị định 167/2013/NĐ-CP như sau:

Điều 56. Hành vi bạo lực về kinh tế

1. Phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng đối với hành vi không cho thành viên gia đình sử dụng tài sản chung vào mục đích chính đáng.

2. Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:

a) Chiếm đoạt tài sản riêng của thành viên gia đình;...

Như vậy, nếu người vợ có hành vi ngăn cản, không cho chồng sử dụng tài sản chung vào các mục đích chính đáng (như ăn uống, đi lại, giao lưu xã hội cơ bản...) thì đã có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Tiền lương là tài sản chung hay tài sản riêng?

Để xác định hành vi "giữ lương" có vi phạm hay không, cần làm rõ tính chất sở hữu của khoản tiền này. Theo quy định tại khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014:

"Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân..."

Điều này có nghĩa là, trừ khi hai vợ chồng có thỏa thuận khác về chế độ tài sản, tiền lương phát sinh trong thời kỳ hôn nhân mặc nhiên được coi là tài sản chung. Do đó, cả vợ và chồng đều có quyền ngang nhau trong việc chiếm hữu, sử dụng và định đoạt khối tài sản này.

Khi nào việc giữ lương bị coi là vi phạm?

Cần lưu ý rằng, không phải mọi trường hợp vợ giữ lương của chồng đều bị phạt. Pháp luật chỉ can thiệp khi hành vi này đi kèm với điều kiện: "không cho thành viên gia đình sử dụng tài sản chung vào mục đích chính đáng".

Nếu người chồng tự nguyện giao lương cho vợ quản lý để chi tiêu cho gia đình, con cái và người vợ vẫn đảm bảo cung cấp các khoản chi phí cần thiết cho nhu cầu cá nhân của chồng thì đây là sự thỏa thuận dân sự hoàn toàn hợp pháp. Ngược lại, nếu người vợ cưỡng ép, "tịch thu" toàn bộ và cắt đứt nguồn tài chính khiến người chồng không thể đáp ứng các nhu cầu cơ bản hoặc mục đích chính đáng, thì lúc này hành vi đó mới cấu thành vi phạm hành chính.

Thực tế áp dụng: Luật đã rõ nhưng khó thực thi

Mặc dù quy định tại Nghị định 167/2013/NĐ-CP đã có hiệu lực từ lâu, nhưng trên thực tế, số trường hợp bị xử phạt vì hành vi này là cực kỳ hiếm hoi. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này:

• Tâm lý e ngại: Rất ít người chồng nào lại đi tố cáo vợ mình với cơ quan chức năng chỉ vì chuyện giữ lương, bởi họ lo ngại ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình và sĩ diện cá nhân.
• Vấn đề tài chính: Nếu xử phạt vợ, số tiền nộp phạt (từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng) suy cho cùng cũng lấy từ ngân sách chung của gia đình, tức là "tiền túi này sang túi kia".
• Khó chứng minh: Việc xác định thế nào là "mục đích chính đáng" và chứng minh việc bị ngăn cản sử dụng tài sản chung trong phạm vi gia đình là điều không hề đơn giản đối với các cơ quan thực thi pháp luật.

Tóm lại, quy định xử phạt hành vi bạo lực kinh tế mang tính chất răn đe và định hướng hành vi nhiều hơn là áp dụng cứng nhắc. Nó nhắc nhở các cặp vợ chồng về quyền bình đẳng trong quản lý tài chính và sự tôn trọng lẫn nhau trong đời sống hôn nhân theo đúng tinh thần của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.