Trong nỗ lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đưa các kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường, hệ thống pháp luật Việt Nam vừa ghi nhận một thay đổi mang tính lịch sử. Kể từ ngày 01/10/2025, rào cản ngăn cách giữa 'nhà khoa học' và 'doanh nhân' đối với đội ngũ viên chức sẽ chính thức được nới lỏng, mở ra cơ hội lớn cho việc thương mại hóa tài sản trí tuệ công.

Bước ngoặt mới cho viên chức làm khoa học

Trước đây, theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020, cán bộ, công chức và viên chức gần như bị "cấm cửa" hoàn toàn đối với việc thành lập và quản lý doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy quy định này vô tình tạo ra điểm nghẽn, khiến nhiều công trình nghiên cứu có giá trị bị "đắp chiếu" vì thiếu cơ chế để tác giả trực tiếp tham gia vận hành kinh doanh.

Để khắc phục tình trạng này, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 đã đưa ra một ngoại lệ quan trọng. Theo đó, viên chức không còn chỉ bó hẹp trong vai trò nghiên cứu thuần túy mà có thể trực tiếp tham gia vào dòng chảy kinh tế thị trường thông qua các doanh nghiệp khoa học công nghệ.

Điều kiện để viên chức được "lấn sân" sang kinh doanh

Mặc dù cánh cửa đã mở, nhưng không phải mọi viên chức đều có thể tự ý ra ngoài mở công ty. Điều 58 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 quy định rất rõ ràng về phạm vi và điều kiện áp dụng:

"Viên chức, viên chức quản lý làm việc tại tổ chức khoa học và công nghệ công lập được tham gia góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, làm việc tại doanh nghiệp do tổ chức thành lập hoặc tham gia thành lập để thương mại hóa kết quả nghiên cứu do tổ chức đó tạo ra khi được sự đồng ý của người đứng đầu tổ chức."

Như vậy, có ba điều kiện tiên quyết mà viên chức cần lưu ý:

• Mục đích: Phải nhằm thương mại hóa kết quả nghiên cứu do chính tổ chức đó tạo ra.
• Đối tượng doanh nghiệp: Là doanh nghiệp do tổ chức khoa học công nghệ công lập thành lập hoặc tham gia thành lập.
• Sự phê duyệt: Phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đứng đầu tổ chức. Riêng đối với người đứng đầu tổ chức, việc tham gia quản lý doanh nghiệp phải được cấp trên trực tiếp chấp thuận.

Sự tương thích giữa các đạo luật lớn

Quy định mới này không hề đơn độc mà được bảo đảm tính thống nhất bởi Luật Doanh nghiệp sửa đổi 2025. Cụ thể, tại khoản 6 Điều 1 của đạo luật này đã bổ sung quy định loại trừ cho phép cán bộ, công chức, viên chức thực hiện quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp trong trường hợp pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia có quy định khác.

Sự điều chỉnh đồng bộ này giúp tháo gỡ những xung đột pháp lý giữa Luật Cán bộ, công chức, Luật Viên chức và Luật Doanh nghiệp, tạo hành lang pháp lý an toàn cho các nhà khoa học yên tâm cống hiến và làm giàu chính đáng từ trí tuệ của mình.

Lời kết

Việc cho phép viên chức tham gia quản lý doanh nghiệp từ ngày 01/10/2025 không chỉ là một ưu đãi về quyền lợi mà còn là trách nhiệm trong việc đưa khoa học công nghệ trở thành động lực tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, các đơn vị công lập cũng cần sớm xây dựng quy chế nội bộ chặt chẽ để vừa khuyến khích viên chức, vừa đảm bảo không xảy ra tình trạng xung đột lợi ích hoặc lơ là nhiệm vụ chuyên môn tại đơn vị gốc.