Từ ngày 22/8/2026, các cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam sẽ phải đối mặt với những quy định vô cùng nghiêm ngặt liên quan đến việc công khai quy chế tổ chức và hoạt động. Việc chậm trễ dù chỉ một ngày cũng có thể khiến nhà trường rơi vào tình trạng vi phạm pháp luật.

Bước ngoặt lớn về tính minh bạch trong quản trị đại học

Tính tự chủ của các trường đại học luôn đi đôi với trách nhiệm giải trình và sự giám sát của xã hội. Để cụ thể hóa nguyên tắc này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 58/2026/TT-BGDĐT hướng dẫn về quy chế tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục đại học. Văn bản này chính thức có hiệu lực từ ngày 22/8/2026, mang đến những thay đổi mang tính bước ngoặt, đặc biệt là thời hạn công khai quy chế sau khi ban hành.

Theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 2 của Thông tư này, trách nhiệm của nhà trường được quy định rõ ràng:

Sau khi quy chế tổ chức và hoạt động được ban hành, cơ sở giáo dục đại học phải công khai quy chế cho toàn thể viên chức, người lao động, người học và đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ sở giáo dục đại học chậm nhất 01 ngày làm việc kể từ ngày ban hành.

Quy định này đặt ra một áp lực rất lớn về mặt thời gian đối với bộ phận hành chính và truyền thông của các trường đại học. Chỉ trong vòng 24 giờ làm việc kể từ khi hiệu trưởng hoặc hội đồng trường ký quyết định ban hành, toàn bộ nội dung quy chế phải được xuất bản công khai trên website chính thức của nhà trường.

Nghĩa vụ báo cáo nghiêm ngặt đến các cơ quan quản lý

Không chỉ dừng lại ở việc công khai nội bộ và trên internet, các trường đại học còn phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo nhanh chóng đến các cơ quan quản lý cấp trên. Cụ thể, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày ban hành, nhà trường bắt buộc phải gửi quyết định ban hành quy chế đến:

• Bộ Giáo dục và Đào tạo;
• Cơ quan quản lý trực tiếp của trường (ví dụ: các Bộ, ngành chủ quản);
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi trường đặt trụ sở chính, phân hiệu hoặc các địa điểm đào tạo khác.

Mục đích của quy định này là giúp các cơ quan quản lý nhà nước kịp thời theo dõi, giám sát và phát hiện các nội dung trái pháp luật (nếu có) trong quy chế của từng trường, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật giáo dục.

Nguyên tắc dân chủ: Không được "quyết định phòng kín"

Một điểm mới đáng chú ý khác nằm ở quy trình xây dựng văn bản. Khoản 1 Điều 2 của Thông tư 58/2026/TT-BGDĐT yêu cầu:

Việc xây dựng, sửa đổi hoặc thay thế quy chế phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, dân chủ, được lấy ý kiến rộng rãi của viên chức, người lao động và đại diện người học, đồng thời phải tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến góp ý trước khi ban hành.

Điều này đồng nghĩa với việc ban giám hiệu hoặc hội đồng trường không thể tự ý soạn thảo và ban hành quy chế mà không qua bước lấy ý kiến của tập thể sư phạm và người học. Mọi ý kiến đóng góp từ giảng viên, nhân viên và sinh viên đều phải được tổng hợp, tiếp thu hoặc giải trình một cách thỏa đáng bằng văn bản trước khi quy chế được ký duyệt.

Sự khác biệt căn bản so với quy định cũ

Trước khi Thông tư 58/2026/TT-BGDĐT ra đời, hoạt động của một số mô hình đại học được điều chỉnh bởi các văn bản riêng lẻ, ví dụ như Thông tư 10/2020/TT-BGDĐT (áp dụng cho đại học vùng và các trường thành viên).

Tuy nhiên, Thông tư 10/2020/TT-BGDĐT chủ yếu tập trung vào cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và chế độ báo cáo chung mà không hề đặt ra thời hạn cụ thể (như 01 ngày làm việc) cho việc công khai quy chế trên cổng thông tin điện tử, cũng như nghĩa vụ gửi quyết định ban hành trong vòng 05 ngày làm việc.

Sự thiếu vắng các mốc thời gian cụ thể trong quy định cũ vô hình trung đã tạo ra kẽ hở để một số cơ sở giáo dục trì hoãn việc công khai thông tin, gây khó khăn cho người học và xã hội trong việc tiếp cận các quy định nội bộ của nhà trường. Với sự xuất hiện của Thông tư 58/2026/TT-BGDĐT, lỗ hổng này đã hoàn toàn được bịt kín, hướng tới một môi trường giáo dục đại học minh bạch, chuyên nghiệp và thượng tôn pháp luật.