Trong quan hệ lao động, người lao động luôn được xem là đối tượng yếu thế, dễ bị tổn thương và chịu nhiều thiệt thòi về quyền lợi. Để bảo vệ tối đa quyền lợi chính đáng này, pháp luật Việt Nam đã thiết lập hệ thống chế tài nghiêm khắc, đặc biệt là từ năm 2018, hành vi trốn đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) có thể dẫn đến án tù giam.

BHXH - "Lưới an sinh" không thể thiếu của người lao động

Theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014, BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc tử vong. Đây không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ bắt buộc của cả người sử dụng lao động và người lao động.

Cụ thể, chỉ cần giao kết hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, người lao động đã thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít chủ doanh nghiệp vì lợi nhuận đã tìm mọi cách để lách luật, trốn tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và tương lai của người lao động.

Đảm bảo quyền lợi BHXH giúp người lao động yên tâm sản xuất (ảnh minh họa)

Xử phạt hành chính: Mức phạt không hề nhỏ

Trước khi bị xem xét trách nhiệm hình sự, các hành vi vi phạm về đóng BHXH sẽ bị xử lý theo quy định tại Nghị định 95/2013/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 88/2015/NĐ-CP).

Đối với người lao động có hành vi thỏa thuận với người sử dụng lao động không tham gia BHXH bắt buộc, mức phạt có thể lên đến 1.000.000 đồng. Đối với người sử dụng lao động, hành vi chậm đóng, đóng không đủ số người hoặc đóng không đúng mức quy định sẽ bị phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính. Trường hợp trốn đóng BHXH nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt có thể lên đến 20% tổng số tiền trốn đóng.

Bước ngoặt từ năm 2018: Trốn đóng BHXH có thể đi tù

Kể từ ngày 01/01/2018, khi Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) chính thức có hiệu lực, hành vi trốn đóng bảo hiểm đã được tội phạm hóa tại Điều 216 về Tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động.

"Người nào có nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động mà gian dối hoặc bằng thủ đoạn khác để không đóng hoặc không đóng đầy đủ theo quy định từ 06 tháng trở lên thuộc một trong các trường hợp quy định tại Điều này, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm..."

Đáng chú ý, nếu phạm tội thuộc các trường hợp nghiêm trọng như trốn đóng số tiền từ 1.000.000.000 đồng trở lên hoặc trốn đóng cho 100 người trở lên, hình phạt cao nhất có thể lên đến 07 năm tù giam. Ngoài ra, pháp nhân thương mại phạm tội này còn có thể bị phạt tiền lên đến 3.000.000.000 đồng.

Việc áp dụng chế tài hình sự đối với hành vi trốn đóng BHXH cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội của người dân, đồng thời răn đe các doanh nghiệp có ý định trục lợi trên mồ hôi công sức của người lao động.