Có cần thiết quy định hợp đồng mua bán nhà ở phải có công chứng, chứng thực? Đây là một trong những nội dung được thảo luận sôi nổi trong ngày làm việc thứ 2 của Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách diễn ra vào tháng 02/2005, thời điểm dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) đang được đặt lên bàn cân.

Nỗi lo mua bán nhà "trao tay" và rủi ro lật lọng

Tại nghị trường, Đại biểu Phạm Quý Tỵ (Hà Nội), Chánh án TAND TP. Hà Nội đã nêu lên một thực trạng nhức nhối trong thực tế xét xử. Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 1995 và Luật Đất đai 2003, các giao dịch về quyền sử dụng đất và nhà ở phải được lập thành văn bản và có công chứng, chứng thực.

Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua, tình trạng mua bán "ngầm", mua bán trao tay không qua cơ quan có thẩm quyền diễn ra phổ biến. Ông Tỵ dẫn chứng: "Bên bán, vợ chồng con cái đều ký hết vào hợp đồng bán nhà, đã giao nhà cho bên mua. Nhưng vài năm sau, giá nhà tăng 5-10 lần, bên bán lật lọng đòi nhà. Ra toà tuyên bố vô hiệu, nhà, tiền trước đó của ai trả về người đấy. Tiền phạt lỗi chỉ có mức độ, như vậy người mua nhà hết sức thiệt thòi".

Ký kết hợp đồng mua bán nhà đất cần sự minh bạch để tránh tranh chấp (ảnh minh họa)

Dù thừa nhận rủi ro, nhưng ông Tỵ lại cho rằng không nhất thiết phải bắt buộc công chứng vì đây là giao dịch dựa trên sự thỏa thuận tự nguyện. Hơn nữa, hạ tầng công chứng tại Việt Nam năm 2005 vẫn còn nhiều hạn chế, tình trạng quá tải tại các thành phố lớn như Hà Nội hay sự khó khăn về địa lý ở vùng sâu, vùng xa khiến người dân ngại ngần khi thực hiện thủ tục này.

Công chứng: Lá chắn bảo vệ quyền lợi hay rào cản hành chính?

Trái ngược với quan điểm trên, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Phan Trung Lý khẳng định việc công chứng, chứng thực là bắt buộc và cực kỳ quan trọng. Bởi lẽ, hợp đồng mua bán nhà ở không chỉ là việc chuyển giao tài sản mà còn phát sinh nhiều quyền và nghĩa vụ pháp lý phức tạp khác liên quan đến đăng ký quyền sở hữu.

Để giải quyết tình trạng tuyên bố hợp đồng vô hiệu một cách máy móc gây thiệt hại cho bên thiện chí, dự thảo Bộ luật mới đã bổ sung quy định về hình thức hợp đồng. Theo đó, hợp đồng không bị vô hiệu chỉ vì vi phạm về hình thức, trừ trường hợp pháp luật có quy định cụ thể khác. Đây được xem là một bước tiến nhằm bảo vệ các giao dịch dân sự thực tế.

Đưa "hụi, họ" vào luật: Cần thiết nhưng phải khéo léo

Một vấn đề khác cũng "nóng" không kém là việc quản lý hoạt động hụi, họ, biêu, phường. Trong bối cảnh nhiều vụ vỡ hụi quy mô lớn gây chấn động dư luận, các đại biểu cho rằng đã đến lúc Nhà nước cần can thiệp bằng pháp luật.

Hoạt động chơi hụi, họ mang tính tương trợ trong dân gian cần được quản lý để tránh biến tướng (ảnh minh họa)

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Uông Chu Lưu nhấn mạnh việc cần thiết phải điều chỉnh hụi, họ trong Bộ luật Dân sự, đặc biệt là khống chế mức lãi suất. Nếu lãi suất vượt quá 10 lần mức lãi suất cao nhất của ngân hàng, hành vi này có thể bị xử lý hình sự về tội cho vay nặng lãi.

Bà Dương Thu Hương, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách còn kiến nghị mạnh mẽ hơn: "Dây hụi phải đăng ký với cơ quan nhà nước, phải đóng thuế... Nếu không ai cũng có thể lập dây hụi, huy động tiền của mọi người rồi sau đó tuyên bố vỡ hụi hoặc ôm tiền chạy trốn".

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn Yểu lưu ý việc định nghĩa rõ ràng các hình thức hụi, họ để đảm bảo tính chất tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong nhân dân, đồng thời nghiêm cấm các hành vi lợi dụng hụi, họ để trục lợi, lừa đảo.

Những ý kiến đóng góp này sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi), dự kiến sẽ được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 7 sắp tới, đánh dấu một bước ngoặt trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam.