Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang trở thành vấn đề cấp bách toàn cầu, chính sách thuế bảo vệ môi trường đóng vai trò quan trọng như một công cụ kinh tế nhằm điều chỉnh hành vi tiêu dùng và sản xuất. Tại Việt Nam, các quy định về loại thuế này không chỉ giúp tăng thu ngân sách mà còn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Vậy cụ thể thuế bảo vệ môi trường là gì và trong năm 2023, những mặt hàng nào đang nằm trong diện điều chỉnh?

1. Bản chất của thuế bảo vệ môi trường theo quy định hiện hành

Thuế bảo vệ môi trường được định nghĩa là một loại thuế gián thu, đánh vào các sản phẩm, hàng hóa mà việc sử dụng chúng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên. Khái niệm này được quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 2 Luật Thuế bảo vệ môi trường 2010:

“1. Thuế bảo vệ môi trường là loại thuế gián thu, thu vào sản phẩm, hàng hóa (sau đây gọi chung là hàng hóa) khi sử dụng gây tác động xấu đến môi trường.”

Đặc điểm quan trọng nhất của loại thuế này là tính chất "gián thu". Điều này có nghĩa là người nộp thuế (các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu) và người thực tế chịu thuế (người tiêu dùng cuối cùng) là hai đối tượng khác nhau. Thuế được cấu thành trong giá bán của hàng hóa, do đó, khi bạn mua một lít xăng hay một túi ni lông, bạn đã gián tiếp đóng góp một phần vào quỹ bảo vệ môi trường của quốc gia.

2. Danh mục các mặt hàng chịu thuế bảo vệ môi trường năm 2023

Căn cứ vào Điều 3 Luật Thuế bảo vệ môi trường 2010 và các văn bản hướng dẫn như Điều 2 Nghị định 67/2011/NĐ-CP, danh mục hàng hóa chịu thuế bao gồm 08 nhóm chính:

2.1. Nhóm xăng, dầu và mỡ nhờn

Đây là nhóm mặt hàng có sức tiêu thụ lớn nhất và đóng góp tỷ trọng cao trong tổng thu thuế bảo vệ môi trường. Các mặt hàng cụ thể bao gồm: Xăng (trừ etanol), nhiên liệu bay, dầu diezel, dầu hỏa, dầu mazut, dầu nhờn và mỡ nhờn. Lưu ý rằng các loại xăng dầu này phải là gốc hóa thạch, không bao gồm các chế phẩm sinh học thân thiện hơn như nhiên liệu sinh học.

Đặc biệt, trong năm 2023, mức thuế đối với nhóm này được thực hiện theo Nghị quyết 30/2022/UBTVQH15 nhằm hỗ trợ phục hồi kinh tế sau đại dịch, với mức thuế ưu đãi thấp hơn so với khung thuế thông thường.

2.2. Than đá

Bao gồm than nâu, than an-tra-xít, than mỡ và các loại than đá khác. Việc đánh thuế vào than đá nhằm hạn chế việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch phát thải khí nhà kính cao.

2.3. Dung dịch Hydro-chloro-fluoro-carbon (HCFC)

Đây là nhóm chất gây suy giảm tầng ô dôn, thường được dùng làm môi chất lạnh trong các thiết bị điện lạnh hoặc trong công nghiệp bán dẫn. Thuế đánh vào cả hàng sản xuất trong nước và hàng nhập khẩu (kể cả khi nằm trong thiết bị điện lạnh nhập khẩu).

2.4. Túi ni lông thuộc diện chịu thuế

Theo quy định tại Điều 1 Thông tư 152/2011/TT-BTC, túi ni lông chịu thuế là loại túi nhựa mỏng làm từ màng nhựa đơn HDPE, LDPE hoặc LLDPE. Tuy nhiên, pháp luật cũng có những ngoại lệ đối với bao bì đóng gói sẵn hàng hóa và các loại túi ni lông đáp ứng tiêu chí thân thiện với môi trường theo quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

2.5. Các loại thuốc bảo vệ thực vật hạn chế sử dụng

Nhóm này bao gồm: Thuốc diệt cỏ, thuốc trừ mối, thuốc bảo quản lâm sản và thuốc khử trùng kho thuộc loại hạn chế sử dụng. Danh mục chi tiết các loại thuốc này được xác định dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định chuyên ngành về hóa chất nông nghiệp.

3. Ai là người có nghĩa vụ nộp thuế bảo vệ môi trường?

Căn cứ Điều 5 Luật Thuế bảo vệ môi trường 2010, người nộp thuế là tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu hàng hóa thuộc đối tượng chịu thuế. Một số trường hợp đặc thù cần lưu ý:

• Ủy thác nhập khẩu: Người nhận ủy thác nhập khẩu là người trực tiếp nộp thuế.
• Gia công hàng hóa: Nếu tổ chức nhận gia công đồng thời nhận ủy thác bán hàng tại Việt Nam thì họ là người nộp thuế. Nếu chỉ gia công thuần túy, người giao gia công sẽ là người nộp thuế khi xuất bán hàng hóa.
• Thu mua than nhỏ lẻ: Các đơn vị đầu mối thu mua than khai thác nhỏ lẻ mà không có chứng từ nộp thuế trước đó thì phải có trách nhiệm kê khai và nộp thuế.

4. Lời khuyên pháp lý

Việc nắm rõ các quy định về thuế bảo vệ môi trường không chỉ giúp các doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật, tránh các rủi ro về xử phạt hành chính mà còn giúp người tiêu dùng có cái nhìn đúng đắn về giá trị của hàng hóa gắn liền với trách nhiệm môi trường. Trong năm 2023, với những biến động về giá năng lượng và các chính sách ưu đãi thuế từ Chính phủ, các đơn vị kinh doanh cần thường xuyên cập nhật các Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để áp dụng đúng mức thuế suất hiện hành.

Nếu quý khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến thủ tục kê khai, nộp thuế hoặc danh mục hàng hóa chi tiết, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chuyên sâu.