Cộng đồng kế toán đang xôn xao trước thông tin Thông tư 200/2014/TT-BTC - "kim chỉ nam" của ngành kế toán doanh nghiệp suốt hơn một thập kỷ qua - sẽ chính thức hết hiệu lực. Sự ra đời của Thông tư 99/2025/TT-BTC không chỉ là một sự thay thế đơn thuần mà còn mang đến những quy định mới về đơn vị tiền tệ và phương pháp hạch toán hiện đại hơn.

Thông tư 200 có thực sự biến mất hoàn toàn từ 01/01/2026?

Theo quy định tại Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC, chế độ kế toán mới sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026. Văn bản này được ban hành để thay thế cho một loạt các thông tư cũ, bao gồm:

• Thông tư 200/2014/TT-BTC;
• Thông tư 75/2015/TT-BTC;
• Thông tư 53/2016/TT-BTC;
• Thông tư 195/2012/TT-BTC.

Tuy nhiên, một điểm cực kỳ quan trọng mà các kế toán viên cần lưu ý là Thông tư 200 chưa hết hiệu lực hoàn toàn. Đối với các nội dung liên quan đến kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, các quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC vẫn tiếp tục được thực hiện cho đến khi có văn bản thay thế riêng biệt. Điều này nhằm đảm bảo tính liên tục và ổn định cho các doanh nghiệp đang trong quá trình chuyển đổi sở hữu phức tạp.

Lựa chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ kế toán: Những điều kiện khắt khe

Một trong những điểm nhấn của chế độ kế toán mới là hướng dẫn chi tiết về việc sử dụng ngoại tệ. Theo Điều 4 Thông tư 99/2025/TT-BTC, mặc dù Đồng Việt Nam (VND) là đơn vị tiền tệ mặc định, doanh nghiệp vẫn có quyền lựa chọn ngoại tệ nếu đáp ứng các tiêu chí về dòng tiền thu, chi chủ yếu.

Doanh nghiệp cần căn cứ vào các yếu tố thực tế như đơn vị tiền tệ ảnh hưởng chính đến giá bán hàng hóa, dịch vụ hoặc chi phí nhân công, nguyên vật liệu. Đặc biệt, sau khi đã xác định và lựa chọn đơn vị tiền tệ, doanh nghiệp không được tự ý thay đổi trừ khi có những biến động trọng yếu trong hoạt động kinh doanh.

Về mặt pháp lý, Điều 6 Thông tư 99/2025/TT-BTC nhấn mạnh:

"Báo cáo tài chính mang tính pháp lý để doanh nghiệp công bố ra công chúng và nộp cho các cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam là Báo cáo tài chính được trình bày bằng Đồng Việt Nam."

Điều này đồng nghĩa với việc dù doanh nghiệp hạch toán bằng USD, Euro hay bất kỳ ngoại tệ nào, khi nộp báo cáo cho cơ quan Thuế hoặc công bố thông tin, bắt buộc phải thực hiện quy đổi sang VND theo tỷ giá giao dịch thực tế hoặc tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình tùy theo từng khoản mục tài sản, nợ phải trả hay vốn chủ sở hữu.

Lời khuyên cho doanh nghiệp trước thềm năm 2026

Việc chuyển đổi chế độ kế toán luôn đi kèm với những thách thức về hệ thống phần mềm và đào tạo nhân sự. Các doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị vừa và nhỏ, cần chủ động nghiên cứu Thông tư 99/2025/TT-BTC ngay từ bây giờ để có lộ trình áp dụng nhất quán cho năm tài chính 2026. Đừng để đến phút chót mới loay hoay với các bút toán chênh lệch tỷ giá hay biểu mẫu báo cáo mới, bởi sai sót trong kế toán có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý và tài chính không đáng có.