Trong bối cảnh thị trường hàng không toàn cầu và trong nước đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có do đại dịch COVID-19, Chính phủ Việt Nam đã đưa ra một quyết định mang tính chiến lược: Tạm dừng việc xem xét thành lập các hãng hàng không mới. Quyết định này không chỉ ảnh hưởng đến các dự án đang chờ đợi như Kite Air mà còn định hình lại bức tranh quản lý nhà nước về hàng không trong giai đoạn phục hồi kinh tế.

Ưu tiên phục hồi thay vì mở rộng quy mô

Theo tinh thần chỉ đạo tại văn bản số 4620/BGTVT-VT, Bộ Giao thông Vận tải đã kiến nghị và nhận được sự đồng ý của Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng về việc chưa xem xét thành lập thêm các hãng hàng không mới. Mục tiêu cốt lõi hiện nay là tập trung mọi nguồn lực để tháo gỡ khó khăn cho các hãng hàng không Việt Nam đang hoạt động, đảm bảo sự tồn tại và phát triển bền vững của hệ thống hiện hữu.

Việc thành lập hãng hàng không mới sẽ chỉ được xem xét sau thời điểm thị trường hàng không phục hồi, dự kiến là sau năm 2022. Đây là một mốc thời gian mang tính dự báo, dựa trên các đánh giá về tình hình kiểm soát dịch bệnh và nhu cầu đi lại của người dân trong nước cũng như quốc tế.

Căn cứ pháp lý và điều kiện kinh doanh hàng không khắt khe

Hoạt động kinh doanh vận tải hàng không tại Việt Nam được điều chỉnh chặt chẽ bởi Luật hàng không dân dụng Việt Nam 2006 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đặc biệt, Nghị định 89/2019/NĐ-CP đã quy định rất rõ về các điều kiện kinh doanh có điều kiện trong lĩnh vực này.

Theo quy định tại Điều 5 của Nghị định này, doanh nghiệp muốn kinh doanh vận tải hàng không phải đáp ứng các điều kiện về phương án bảo đảm có tàu bay khai thác, tổ chức bộ máy, vốn, phương án kinh doanh và chiến lược phát triển sản phẩm.

Trong đó, điều kiện về vốn là một rào cản lớn. Cụ thể, mức vốn tối thiểu để thành lập và duy trì doanh nghiệp kinh doanh vận chuyển hàng không khai thác đến 10 tàu bay là 300 tỷ đồng; từ 11 đến 30 tàu bay là 600 tỷ đồng và trên 30 tàu bay là 700 tỷ đồng theo quy định tại khoản 5 Điều 1 (sửa đổi Điều 8 Nghị định 92/2016/NĐ-CP).

Số phận của dự án hàng không Cánh Diều (Kite Air)

Dự án vận tải hàng không Cánh Diều của Công ty cổ phần Hàng không Thiên Minh từng được kỳ vọng sẽ sớm cất cánh. Tuy nhiên, trước tình hình mới, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Kế hoạch và Đầu tư xem xét chặt chẽ chủ trương đầu tư dự án này. Việc tạm dừng xem xét thành lập hãng mới đồng nghĩa với việc Kite Air sẽ phải chờ đợi thêm một thời gian dài để có thể chính thức gia nhập thị trường.

Pháp luật về đầu tư, cụ thể là Luật Hàng không dân dụng Việt Nam sửa đổi 2014, nhấn mạnh việc quản lý nhà nước phải đảm bảo phát triển bền vững, tránh tình trạng cung vượt quá cầu hoặc cạnh tranh không lành mạnh làm suy yếu nội lực của các doanh nghiệp trong nước.

Góc nhìn chuyên gia: Bước lùi cần thiết để tiến xa hơn

Nhiều chuyên gia pháp lý và kinh tế cho rằng, việc siết chặt cấp phép trong giai đoạn này là hoàn toàn hợp lý. Nếu cho phép quá nhiều hãng hàng không ra đời trong khi hạ tầng cảng hàng không còn hạn chế và thị trường đang suy giảm, sẽ dẫn đến nguy cơ phá sản hàng loạt, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Bên cạnh đó, việc quản lý quyền vận chuyển hàng không và giờ cất hạ cánh (slot) tại các sân bay lớn như Tân Sơn Nhất hay Nội Bài cũng đang là bài toán khó. Chính phủ cần có thời gian để rà soát, quy hoạch lại mạng lưới bay phù hợp với năng lực hạ tầng thực tế.

Tóm lại, quyết định chưa xem xét thành lập thêm hãng hàng không mới là một thông điệp rõ ràng về sự thận trọng và trách nhiệm của Chính phủ đối với nền kinh tế. Các nhà đầu tư cần kiên nhẫn và chuẩn bị kỹ lưỡng hơn về phương án kinh doanh để sẵn sàng khi thị trường mở cửa trở lại vào năm 2022.