Trong bối cảnh giải ngân vốn đầu tư công đang là động lực then chốt để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tình trạng tồn đọng vốn tạm ứng quá hạn đang trở thành một "điểm nghẽn" đáng báo động. Để khắc phục triệt để vấn đề này, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị 20/CT-TTg năm 2024 về việc chấn chỉnh, tăng cường quản lý tạm ứng vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước.

Thực trạng báo động về nợ đọng vốn tạm ứng

Mặc dù hệ thống pháp luật về quản lý ngân sách đã từng bước được hoàn thiện, nhưng thực tế cho thấy công tác thu hồi vốn tạm ứng tại nhiều địa phương, bộ ngành vẫn chưa được chú trọng đúng mức. Nhiều dự án dù đã tạm ứng vốn từ lâu nhưng tiến độ thi công trì trệ, dẫn đến những khoản dư tạm ứng khổng lồ nằm "đắp chiếu" qua nhiều năm tài khóa.

Tại Nghị quyết 91/2023/QH15 về quyết toán ngân sách nhà nước năm 2021, Quốc hội đã giao Chính phủ nhiệm vụ trọng tâm là phải xử lý dứt điểm các trường hợp tạm ứng quá thời hạn quy định kéo dài nhiều năm. Đây được xem là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá kỷ luật tài chính của các đơn vị sử dụng ngân sách.

Quy định nghiêm ngặt về tỷ lệ tạm ứng trên 30%

Một trong những điểm đáng chú ý tại Chỉ thị lần này là việc siết chặt trách nhiệm của người quyết định đầu tư khi phê duyệt mức tạm ứng cao. Cụ thể, theo quy định tại Điều 10 Nghị định 99/2021/NĐ-CP, mức tạm ứng thông thường không quá 30% giá trị hợp đồng.

Trường hợp người quyết định đầu tư quyết định mức tạm ứng cao hơn 30% giá trị hợp đồng thì phải căn cứ vào tiến độ thực hiện khối lượng của hợp đồng, khả năng thu hồi vốn tạm ứng của dự án, đánh giá rõ lý do, sự cần thiết mới tăng tỷ lệ tạm ứng và chịu trách nhiệm toàn diện về quyết định của mình.

Thủ tướng yêu cầu các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải tăng cường kiểm tra định kỳ, đột xuất để chấn chỉnh kịp thời các sai phạm. Đặc biệt, Ủy ban nhân dân các cấp phải chỉ đạo cơ quan tài chính phối hợp với Kho bạc Nhà nước rà soát định kỳ 6 tháng và hàng năm để có biện pháp thu hồi hết số vốn tạm ứng quá hạn theo quy định tại khoản 6 Điều 10 Nghị định 99/2021/NĐ-CP.

Lời khuyên cho các chủ đầu tư và nhà thầu

Việc siết chặt quản lý tạm ứng không nhằm gây khó khăn cho doanh nghiệp mà để đảm bảo dòng vốn nhà nước được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả. Các chủ đầu tư cần chủ động rà soát tiến độ dự án, đảm bảo hồ sơ thanh toán khối lượng hoàn thành được gửi đến cơ quan kiểm soát thanh toán kịp thời để thực hiện thu hồi vốn tạm ứng theo đúng cam kết trong hợp đồng. Việc để phát sinh nợ tạm ứng quá hạn không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của đơn vị mà còn có thể dẫn đến các chế tài xử lý nghiêm khắc về mặt hành chính và trách nhiệm người đứng đầu.