Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc đảm bảo an toàn cho các công trình thủy điện trở thành nhiệm vụ cấp bách hơn bao giờ hết. Mới đây, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 09/2019/TT-BCT quy định chi tiết về quản lý an toàn đập, hồ chứa thủy điện, thay thế cho các quy định cũ nhằm tạo ra một hành lang pháp lý chặt chẽ và minh bạch hơn.

Đảm bảo an toàn đập thủy điện là ưu tiên hàng đầu trong mùa mưa bão (ảnh minh họa)

Thời hạn 'vàng' phê duyệt phương án ứng phó thiên tai

Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại Điều 5 Thông tư 09/2019/TT-BCT chính là việc ấn định cụ thể thời hạn hoàn thiện rà soát và phê duyệt phương án ứng phó thiên tai cho các khu vực khác nhau trên cả nước. Việc phân chia này dựa trên đặc điểm khí tượng thủy văn và mùa lũ của từng vùng miền, cụ thể như sau:

• Khu vực Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ: Các đập, hồ chứa thủy điện tại đây phải hoàn thành việc phê duyệt phương án trước ngày 15 tháng 4 hàng năm.
• Khu vực Nam Trung Bộ: Do mùa mưa lũ đến muộn hơn, thời hạn được ấn định là trước ngày 15 tháng 8 hàng năm.

Quy định này buộc các chủ sở hữu đập phải chủ động rà soát lại toàn bộ hệ thống, từ hạ tầng kỹ thuật đến nhân sự ứng trực, đảm bảo mọi kịch bản xấu nhất đều có phương án xử lý kịp thời trước khi mùa lũ chính thức bắt đầu.

Trách nhiệm rà soát phương án khẩn cấp

Bên cạnh phương án ứng phó thiên tai định kỳ, Điều 6 Thông tư 09/2019/TT-BCT cũng nhấn mạnh trách nhiệm của chủ sở hữu trong việc lập và rà soát phương án ứng phó với tình huống khẩn cấp. Đây là những kịch bản dành cho các sự cố nghiêm trọng như vỡ đập hoặc xả lũ cực lớn gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng và tài sản vùng hạ du.

Hàng năm, hồ sơ rà soát, hiệu chỉnh phương án này phải được trình cơ quan tiếp nhận trước ngày 01/4 (đối với miền Bắc, Tây Nguyên, Nam Bộ) và trước ngày 01/8 (đối với miền Nam Trung Bộ). Điều này đảm bảo tính cập nhật liên tục của các phương án cứu hộ, cứu nạn.

Hệ thống giám sát hiện đại giúp theo dõi sát sao vận hành hồ chứa (ảnh minh họa)

5 yêu cầu kỹ thuật bắt buộc để đảm bảo an toàn vận hành

Để không xảy ra những sự cố đáng tiếc, Thông tư 09/2019/TT-BCT (từ Điều 8 đến Điều 10) yêu cầu các chủ sở hữu đập, hồ chứa thủy điện phải thực hiện nghiêm túc các nội dung sau:

1. Lắp đặt hệ thống giám sát vận hành: Bao gồm các thiết bị quan trắc khí tượng thủy văn, cột thủy chí tại hạ lưu để theo dõi mực nước chính xác theo quy định tại Điều 8.
2. Hệ thống cảnh báo vùng hạ du: Phải thống nhất với chính quyền địa phương về vị trí, hình thức cảnh báo (loa, còi, biển báo) khi vận hành phát điện hoặc xả lũ theo Điều 9.
3. Lập quy trình vận hành hồ chứa: Đảm bảo việc điều tiết nước vừa phục vụ phát điện, vừa cắt lũ hiệu quả cho hạ du.
4. Báo cáo hiện trạng an toàn: Chủ sở hữu phải lập báo cáo gửi Sở Công Thương định kỳ. Theo Điều 10, Sở Công Thương sẽ tổng hợp báo cáo Bộ Công Thương trước ngày 30/4 hoặc 30/8 hàng năm tùy khu vực.
5. Phương án bảo vệ đập: Phải có lực lượng bảo vệ chuyên trách và phương án ngăn chặn các hành vi xâm phạm trái phép phạm vi bảo vệ công trình.

Thông tư này chính thức có hiệu lực từ ngày 21/8/2019. Các đơn vị quản lý, vận hành thủy điện cần khẩn trương rà soát để thực hiện đúng quy định, tránh những sai phạm đáng tiếc có thể dẫn đến xử phạt hành chính hoặc đình chỉ vận hành.

Trích dẫn Điều 5 Thông tư 09/2019/TT-BCT:
"Thời hạn hoàn thiện việc rà soát, phê duyệt phương án ứng phó thiên tai:
1. Các đập, hồ chứa thủy điện xây dựng tại khu vực Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ: Trước ngày 15 tháng 4 hàng năm.
2. Các đập, hồ chứa thủy điện xây dựng tại khu vực Nam Trung Bộ: Trước ngày 15 tháng 8 hàng năm."