Trong bối cảnh Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, việc bảo vệ uy tín và thương hiệu hàng hóa quốc gia trở thành nhiệm vụ sống còn. Để ngăn chặn các hành vi trục lợi, gian lận xuất xứ làm ảnh hưởng đến vị thế của hàng Việt trên trường quốc tế, Chính phủ đã ban hành những quy định vô cùng nghiêm khắc.

Bước ngoặt mới trong quản lý ngoại thương và xuất xứ hàng hóa

Ngày 08/03/2018, Chính phủ chính thức ban hành Nghị định 31/2018/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Quản lý ngoại thương 2017 về xuất xứ hàng hóa. Đây được xem là một "lá chắn" pháp lý quan trọng, không chỉ hướng dẫn quy trình cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) mà còn thiết lập các chế tài mạnh mẽ để xử lý những thương nhân có hành vi gian dối.

Nghị định này áp dụng đối với mọi thương nhân, cơ quan, tổ chức và cá nhân có hoạt động liên quan đến xuất xứ hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu của Việt Nam. Điểm đáng chú ý nhất chính là việc cụ thể hóa các biện pháp chống gian lận, tạo ra sự răn đe cần thiết đối với những đơn vị cố tình làm sai lệch thông tin nguồn gốc sản phẩm.

3 biện pháp "mạnh tay" chống gian lận xuất xứ hàng hóa

Theo quy định mới, cơ quan, tổ chức cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa có quyền áp dụng các biện pháp đình chỉ, thu hồi đối với thương nhân vi phạm trong 03 trường hợp cụ thể sau đây:

1. Tạm dừng cấp C/O do vi phạm dữ liệu trên hệ thống điện tử

Trong kỷ nguyên số, việc quản lý dữ liệu điện tử là yếu tố then chốt. Pháp luật quy định sẽ tạm dừng cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa trong thời hạn 03 tháng, kể từ lần đầu tiên thương nhân đăng tải các thông tin, dữ liệu không liên quan đến việc cấp C/O trên Hệ thống quản lý và cấp chứng nhận xuất xứ điện tử.

Biện pháp này nhằm đảm bảo tính sạch sẽ và chính xác của cơ sở dữ liệu quốc gia, đồng thời buộc các doanh nghiệp phải có trách nhiệm cao hơn khi tương tác với hệ thống quản lý của Bộ Công Thương.

2. Xử lý nghiêm hành vi sử dụng chứng từ giả mạo

Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng, trực tiếp xâm phạm đến tính minh bạch của hoạt động ngoại thương. Đối với trường hợp phát hiện thương nhân sử dụng chứng từ giả hoặc có hành vi kê khai gian lận khi đề nghị cấp Giấy chứng nhận, cơ quan chức năng sẽ tạm dừng cấp C/O trong thời hạn 06 tháng.

Thời gian đình chỉ 6 tháng là một tổn thất không nhỏ đối với bất kỳ doanh nghiệp xuất nhập khẩu nào, bởi nó có thể làm đứt gãy chuỗi cung ứng và khiến đối tác nước ngoài mất lòng tin.

3. Thu hồi C/O và đình chỉ do thiếu hợp tác trong hậu kiểm

Công tác hậu kiểm (kiểm tra sau khi cấp) đóng vai trò quyết định trong việc phát hiện các sai phạm tiềm ẩn. Pháp luật quy định biện pháp thu hồi Giấy chứng nhận đã cấp và tạm dừng cấp mới trong 06 tháng đối với thương nhân thuộc các trường hợp:

• Không hợp tác với cơ quan chức năng trong quá trình kiểm tra.
• Không cung cấp đầy đủ hồ sơ, chứng từ minh chứng.
• Cung cấp sai lệch thông tin chứng minh xuất xứ hàng hóa khi cơ quan cấp C/O tiến hành hậu kiểm.

Cơ chế "Luồng đỏ" và công khai danh tính thương nhân vi phạm

Bên cạnh 3 biện pháp đình chỉ nêu trên, Nghị định 31/2018/NĐ-CP còn cho phép cơ quan cấp C/O áp dụng chế độ luồng đỏ trong hệ thống quản lý rủi ro đối với thương nhân vi phạm. Điều này đồng nghĩa với việc mọi lô hàng của doanh nghiệp đó sẽ bị kiểm tra thực tế nghiêm ngặt hơn, kéo dài thời gian thông quan và tăng chi phí vận hành.

Đặc biệt, danh sách các thương nhân vi phạm sẽ được công bố công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Công Thương. Đây là hình phạt về uy tín vô cùng nặng nề, có thể dẫn đến việc doanh nghiệp bị đưa vào "danh sách đen" của các đối tác quốc tế và các cơ quan hải quan nước nhập khẩu.

Nghị định 31/2018/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 08/03/2018, đánh dấu một bước tiến mới trong việc chuẩn hóa hoạt động chứng nhận xuất xứ tại Việt Nam. Các doanh nghiệp cần nắm vững các quy định này để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có, góp phần xây dựng hình ảnh hàng hóa Việt Nam trung thực và chất lượng trên toàn cầu.