Tình trạng "hai giá" trong giao dịch bất động sản – một giá ghi trên hợp đồng công chứng thấp hơn nhiều so với giá trị giao dịch thực tế – từ lâu đã là vấn đề nhức nhối gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước. Trước thực trạng này, vào đầu tháng 3/2022, Bộ Tư pháp đã có những động thái quyết liệt nhằm siết chặt kỷ cương trong hoạt động công chứng và kê khai thuế.

Chỉ đạo "nóng" từ Bộ Tư pháp về việc kê khai giá thực tế

Để kịp thời phối hợp với các Bộ, ngành trong việc chống thất thu thuế trong hoạt động chuyển nhượng bất động sản, Bộ Tư pháp đã ban hành văn bản đề nghị Hiệp hội công chứng viên Việt Nam và Sở Tư pháp các địa phương tăng cường trách nhiệm giám sát. Trọng tâm của chỉ đạo này là yêu cầu các tổ chức hành nghề công chứng phải có trách nhiệm hướng dẫn, giải thích cho người dân về nghĩa vụ kê khai đúng giá trị mua bán.

Theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007, thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản được xác định dựa trên giá chuyển nhượng thực tế. Tuy nhiên, thực tế nhiều bên tham gia giao dịch thường thỏa thuận ghi giá thấp để giảm số thuế phải nộp, vi phạm nghiêm trọng các quy định về quản lý thuế.

Trách nhiệm của Công chứng viên trong việc chống thất thu thuế

Bộ Tư pháp đề nghị Hiệp hội công chứng viên Việt Nam chỉ đạo các Hội công chứng viên địa phương giám sát chặt chẽ các tổ chức hành nghề công chứng. Công chứng viên không chỉ đóng vai trò là người chứng kiến mà còn phải là người hướng dẫn người dân, chủ đầu tư và doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật.

• Kê khai trung thực: Hướng dẫn người yêu cầu công chứng kê khai trên hợp đồng theo giá thực tế mua bán.
• Căn cứ tính thuế: Giá trị này sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để cơ quan thuế tính toán nghĩa vụ tài chính theo Luật Quản lý thuế 2019.
• Cảnh báo rủi ro: Giải thích rõ các rủi ro pháp lý, bao gồm cả trách nhiệm hình sự nếu bị phát hiện hành vi trốn thuế.

Tăng cường thanh tra, kiểm tra và phối hợp liên ngành

Không dừng lại ở việc hướng dẫn, Bộ Tư pháp yêu cầu Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố phải quán triệt nghiêm túc trình tự, thủ tục công chứng. Đặc biệt, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Sở Tư pháp, Cục Thuế và Công an tỉnh để thực hiện các đợt thanh tra, kiểm tra đột xuất.

"Tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra hoạt động công chứng tại địa phương nói chung và việc công chứng các hợp đồng, giao dịch về bất động sản riêng để kịp thời phát hiện và xử lý các sai phạm."

Việc phối hợp này nhằm tạo ra một cơ chế kiểm soát đa tầng. Nếu phát hiện dấu hiệu trốn thuế, các cơ quan chức năng sẽ kiến nghị xử lý theo quy định tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ vi phạm.

Lời khuyên cho người dân khi giao dịch nhà đất

Người dân cần nhận thức rõ rằng việc kê khai giá thấp hơn thực tế không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro khi có tranh chấp xảy ra. Nếu hợp đồng bị tuyên vô hiệu, các bên sẽ phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, và khi đó, bên mua sẽ chịu thiệt thòi lớn nếu giá trị ghi trên hợp đồng thấp hơn số tiền thực trả.

Để đảm bảo an toàn pháp lý và thực hiện đúng nghĩa vụ với quốc gia, việc kê khai đúng giá thực tế là lựa chọn tối ưu nhất cho mọi giao dịch bất động sản trong bối cảnh các quy định pháp luật ngày càng được siết chặt như hiện nay.