Nhằm thực thi các cam kết quốc tế và ngăn chặn tình trạng buôn bán 'kim cương máu', Liên Bộ Công thương và Tài chính đã chính thức ban hành Thông tư liên tịch 14/2009/TTLT-BCT-BTC ngày 23/6/2009. Đây là bước đi quan trọng của Việt Nam trong việc chuẩn hóa quy trình quản lý kim cương thô theo tiêu chuẩn toàn cầu.

Quy trình Kimberley và tấm 'giấy thông hành' bắt buộc

Theo quy định mới, khái niệm Giấy chứng nhận quy trình Kimberley (gọi tắt là giấy chứng nhận KP) trở thành yêu cầu tiên quyết. Đây không chỉ là một tờ giấy thông thường mà là tài liệu có thuộc tính chống làm giả cực cao, với kích thước và định dạng đặc thù được quốc tế công nhận. Giấy chứng nhận này xác nhận rằng lô hàng kim cương thô hoàn toàn tuân thủ các yêu cầu khắt khe của Quy chế chứng nhận KP.

Thương nhân cần lưu ý rằng, Việt Nam chỉ cho phép giao dịch kim cương thô với các quốc gia là thành viên của Quy chế chứng nhận KP. Tại thời điểm ban hành thông tư, danh sách này bao gồm 48 quốc gia và vùng lãnh thổ. Mọi lô hàng khi xuất khẩu phải có giấy chứng nhận KP do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp, và ngược lại, hàng nhập khẩu phải có giấy chứng nhận hợp lệ từ nước xuất khẩu thành viên.

Địa điểm làm thủ tục và hồ sơ thương nhân lần đầu

Để tạo sự tập trung trong quản lý, Bộ Công thương đã chỉ định các đơn vị cụ thể chịu trách nhiệm xác nhận nhập khẩu và cấp giấy chứng nhận KP xuất khẩu. Đó là Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Đối với các doanh nghiệp mới tham gia thị trường, bước đầu tiên và quan trọng nhất là hoàn thành thủ tục đăng ký hồ sơ thương nhân. Hồ sơ này bao gồm các tài liệu pháp lý cơ bản nhưng bắt buộc:

• Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và Giấy chứng nhận đăng ký mã số thuế.
• Đăng ký mẫu chữ ký của người được ủy quyền ký đơn đề nghị.
• Danh mục chi tiết các cơ sở sản xuất, gia công của thương nhân (nếu có).
• Thông tin về địa chỉ, quốc tịch hoặc nơi cư trú của thương nhân.

Thời hạn hiệu lực ngắn và những lưu ý về hậu kiểm

Một điểm đáng chú ý tại Thông tư liên tịch 14/2009/TTLT-BCT-BTC là thời hạn của giấy chứng nhận KP. Nhằm đảm bảo tính cập nhật và tránh việc lợi dụng giấy phép, mỗi giấy chứng nhận chỉ có hiệu lực trong vòng 02 tháng kể từ ngày cấp. Nếu quá thời hạn này mà lô hàng vẫn chưa được xuất khẩu, thương nhân có trách nhiệm phải hoàn trả lại giấy chứng nhận cho nơi đã cấp.

Việc ban hành thông tư này cũng chính thức chấm dứt hiệu lực của Thông tư số 11/2002/TT-TM-XNK ngày 26/12/2002 của Bộ Thương mại trước đây. Các doanh nghiệp cần nhanh chóng cập nhật quy trình để tránh các sai sót về thủ tục hải quan, dẫn đến việc đình trệ hàng hóa tại cửa khẩu.

Trích dẫn Điều 12 Thông tư liên tịch 14/2009/TTLT-BCT-BTC:
"Giấy chứng nhận KP chỉ được cấp cho lô hàng kim cương thô dự định xuất khẩu tới nước thành viên khi có Đơn đề nghị cấp Giấy chứng nhận KP của thương nhân và sau khi cơ quan cấp Giấy chứng nhận KP đã kiểm tra và xác nhận lô hàng đó tuân thủ các quy định của Quy chế chứng nhận KP."

Với những quy định chặt chẽ này, Chính phủ kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ uy tín của các doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường đá quý quốc tế, đồng thời góp phần vào nỗ lực chung của thế giới trong việc kiểm soát nguồn gốc kim cương.