Ngày 20/09/2011, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 85/2011/NĐ-CP. Đây là văn bản quan trọng nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 100/2006/NĐ-CP ngày 21/09/2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự 2005 và Luật Sở hữu trí tuệ 2005 về quyền tác giả và quyền liên quan.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất của Nghị định này chính là việc bổ sung các quy định cụ thể về quyền tác giả đối với chương trình máy tính – một lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ nhưng cũng đầy rẫy những tranh chấp pháp lý tại Việt Nam hiện nay.

Làm rõ quyền nhân thân của tác giả chương trình máy tính

Theo quy định mới, tác giả của chương trình máy tính (được quy định tại điểm m khoản 1 Điều 14 và Điều 22 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005) sẽ được hưởng các quyền nhân thân quan trọng. Cụ thể, các quyền này bao gồm:

• Quyền đặt tên cho tác phẩm (chương trình máy tính).
• Quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng.
• Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

Đây là những quyền nhân thân không thể chuyển giao, gắn liền với người trực tiếp sáng tạo ra phần mềm, đảm bảo sự công nhận xứng đáng cho trí tuệ của lập trình viên.

Thỏa thuận về quyền đặt tên và quyền tài sản

Một điểm mới linh hoạt trong Nghị định 85/2011/NĐ-CP là cho phép tổ chức, cá nhân đầu tư tài chính và cơ sở vật chất - kỹ thuật để sáng tạo chương trình máy tính có thể thỏa thuận với tác giả về quyền đặt tên chương trình máy tính khi ký kết hợp đồng sáng tạo.

Về quyền tài sản, tổ chức hoặc cá nhân đầu tư tài chính và cơ sở vật chất kỹ thuật để sáng tạo chương trình máy tính được xác định là chủ sở hữu quyền tác giả. Với tư cách này, họ có quyền công bố tác phẩm và hưởng các quyền tài sản độc quyền như sao chép, phân phối, truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Ngược lại, tác giả chương trình máy tính sẽ được hưởng tiền nhuận bút và các quyền lợi vật chất khác theo thỏa thuận đã ký với chủ sở hữu.

Cơ chế trả nhuận bút và thù lao: Đảm bảo lợi ích hài hòa

Nghị định cũng quy định chi tiết về phương thức thanh toán tiền nhuận bút, thù lao và các quyền lợi vật chất. Nguyên tắc cốt lõi là phải bảo đảm lợi ích của ba bên: người sáng tạo, nhà sử dụng và công chúng hưởng thụ, đồng thời phải phù hợp với thực tiễn kinh tế - xã hội của đất nước.

"Việc trả nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất phải bảo đảm lợi ích của người sáng tạo, nhà sử dụng và công chúng hưởng thụ, phù hợp với thực tiễn của đất nước."

Đặc biệt, pháp luật dành sự ưu tiên khuyến khích cho các tác phẩm phục vụ cộng đồng hoặc được sáng tạo trong điều kiện đặc biệt. Tác giả của các tác phẩm dành cho thiếu nhi, dân tộc thiểu số; người Việt Nam sáng tạo trực tiếp bằng tiếng nước ngoài hoặc người Kinh sáng tạo bằng tiếng dân tộc thiểu số... sẽ được hưởng thêm các khoản nhuận bút, thù lao khuyến khích.

Yêu cầu về hợp đồng bằng văn bản

Để đảm bảo tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi các bên, Nghị định 85/2011/NĐ-CP nhấn mạnh việc sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan và trả nhuận bút, thù lao phải được thực hiện thông qua hợp đồng bằng văn bản theo đúng quy định của pháp luật.

Nghị định này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10/11/2011. Đây được kỳ vọng sẽ là đòn bẩy pháp lý quan trọng giúp thị trường phần mềm Việt Nam trở nên chuyên nghiệp và minh bạch hơn, bảo vệ tối đa thành quả lao động trí tuệ của các "kiến trúc sư" phần mềm.